ربّ آن كه آب تخم او را بجوشانند تا غليظ شود جهت تسكين قى و رفع خمار و منع صعود بخارات به دماغ و سرفه و خفقان و اسهال . و آشاميدن تخم و عصارهء او جهت نفث الدم و قرحهء مثانه و حرقة البول و اسهال مزمن و صعود بخارات و سرفهء رطوبى و قى و تشنگى و سرفهء حارّ و ذرب ، مفيد .
ضماد پختهء تخم او جهت سياه كردن مو ؛ با شراب ، جهت قروح پا و كعب ؛ با آرد جو ، جهت ورم حارّ چشم . و ضماد برگش جهت نمله و حمره و شرى و ورم خصيه و ضربه و سقطه و بواسير و داخس ؛ با روغن زيتون ، جهت سوختگى آتش و با گل ارمنى و سركه ، جهت حكّه و جلاء ناخن و آثار و رعاف و درد سر و با عفص و عدس و گل سرخ و اقاقيا جهت تقويت اعضاء ناقهين ، مجرب است . و بخور او جهت رفع و با و دفع هوامّ و سقوط دانهء بواسير ، نافع . و ضماد برگش بر زير ناف ، جهت اسهال مرارى و چون ربع رطل از آب برگ او كه با روغن كنجد بنوشند ، جهت مسهل قوى بلغم . و جلوس در طبيخ او جهت قروح و بروز [ مثار ] مقعد و رحم و سيلان رحم و سستى اعضاء . و شستن مو به آب او جهت منع ريختن مو ، بسيار مؤثر . و چون با آمله ، يك هفته خيسانيده در روغن كنجد بالسوية بجوشانند تا روغن بماند جهت روئيدن مو ، مجرب است . و قطور آب او جهت چرك گوش و خاكستر او در رفع ناخنه و سلاق و دمعه ، قويتر از توتيا و جهت كلف نافع است . و زرور برگ او جهت رفع جرحات و سحج جلد و بدبوئى زير بغل و داخس ، مفيد .
در ساق درخت مورد ، گرهى به هم مىرسد شبيه به كف دست ، واو را بنك آس نامند .
و مؤلف « اختيارات » ، حمل بر صفت آس نموده و آس بنكه ناميده و اين ، دليل به غايت جهل او مىتواند بود . و بنك آس ، در جميع افعال ، قويتر از برگ و ثمر اوست بعد از آن كه او را كوبيده و سوزانيده و با شراب نارسيدهء زمخت ، قرصها ساخته و در سايه خشك كرده باشند . و بوئيدن مورد ، مانع صعود بخارات حارّ به دماغ .
و مؤلف « تذكره » گويد كه مسواك كردن به چوب او ، مهيّج جذام است و قدر شربتش تا سه درهم و از عصارهء او تا سه اوقيه و بدلش در احتباس ، اقاقيا و در اورام ، حضض . و گويند بدلش ؛ مطلقا برگ توت است .
مضر صاحب زكام و مصدع محرورين و مورث بىخوابى و مصلحش بنفشه .
روغن مورد كه آب برگ تازه يا مطبوخ او را با مثل آن روغن زيتون بجوشانند تا
تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى ) — صفحة 110
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص١١٠