جالى و مغرّىّ و رافع آثار چربى و صاف كنندهء بشره و قاطع نزف الدم جراحات تازه و رعاف و طلاى او با آب ، جهت باد سرخ و اورام حارّه ، مجرب است . و خوردن او كشنده [ است ] .
[ 255 ]
اسَل :
به فتح اوّل و ثانى به لغت عرب ، اسم نباتى است كه از آن حصير مىبافند . در كنار آبها و زمين آبدار مىرويد و نر و ماده مىباشد . نر را كولان نامند . دانهء او ، سياه مايل به استدارت و بزرگتر از تخم ماده و گياه او خشن و سطبرتر از ماده .
هر دو را مزاج ، مركب از برودت غالب و حرارت قليل ، و محلّل دردها . ضماد او جهت استسقا و سهر و ماليخوليا و خاكستر بيخ آن ، قاطع نزف الدم جميع اعضا و محلّل خنازير و جهت حكّه نافع و ثمر ريزهء او به قدر سه درهم با شراب ، جهت اسهال و نزف الدم و با قوت مدره . و ضماد برگهاى متّصل و بيخ او جهت گزيدن هوامّ و رتيلا ، نافع .
ثمر نوع غليظ او ، به غايت منوّم و تا پنج درهم او مورث سبات . مصلحش گل انگبين عسلى و فلافلى و فرش رقيق او كه ماده است ، جهت ابدان قويه و مستسقى و غليظ او جهت ابدان يابسه مفيد است .
[ 256 ]
اسلنج :
گياهى است . منبت او ، ريگزارها و شاخش دراز و زرد رنگ و برگش شبيه به تره تيزك و مستعمل صبّاغان مغرب و شاخش شبيه به نى و با تجويف و برگش باريك و اغبر .
در سوم ، گرم و در دوّم ، خشك و محلّل و منضج اخلاط غليظ و در دفع اورام و سموم و مغص و رياح ، بىعديل . و ضماد مطبوخ ورق او را در دفع اورام بلغمى ، مجرب دانستهاند . و طلاى مطبوخ او با آرد جو ، جهت حمره ، نافع . و قسمى از او را برگ ، ريزه تر و ساقش پر شعبه و بر روى زمين پهن مىشود . و در اطراف شاخههاى او ، غلافهاى بسيار و متراكم ؛ مانند غلافهاى بنج و از آن كوتاهتر و نرمتر . و تخمهاى او بسيار ريزه و سياه و ريشهء او به سطبرى انگشت و رنگش ما بين سرخى و زردى و بسيار تند طعم و از قسم اوّل ، گرمتر و تند تر و در ريگزارها و كوهها مىرويد . نيم درهم از بيخ و تخمش جهت درد احشاء و رياح غليظه و كرم معده و قولنج ريحى و يك درهم او را جهت گزيدن عقرب و سموم قتّاله ، مجرب دانستهاند . و گويند ، ضماد و اكل [ ضماد گل ] او ، انثيان را كوچك مىكند . و جهت مفاصل ، مفيد . و چون آن را با « شيح » ، بالسوية و « جند » و كندش