مواد داروئى و غذائى ؛ مثلا اگر شخصى در شرايط معينى قرار گرفته باشد ، ميزان حرارتى كه در 24 ساعت توليد مىكند ، مقدار مشخصى خواهد بود ؛ حال اگر اين شخص را در همان شرايط قرار دهند ، با اين تفاوت كه مقدارى از مواد داروئى از قبيل استريكتين ، تيروكسين ، آدرنالين و غيره مصرف نمايد ، خواهيم ديد كه در همان مدت مقدار بيشترى حرارت توليد مىكند ؛ و نيز اگر در ساير شرايط مساوى باشد و فقط نوع غذاهايش تغيير نمايد ، ميزان حرارتى كه توليد مىكند متفاوت خواهد بود ؛ ولى بايد توجه داشت كه اين تغيير مقدار حرارت كه از غذاها حاصل مىشود نه بواسطهء اينست كه حرارت احتراق مواد غذائى در بدن مختلف مىباشد ؛ مىدانيم كه از سوختن يك گرم چربى در بدن 9 كالرى ، و از احتراق يك گرم مواد سفيدهاى 4 كالرى ، و از سوختن يك گرم مواد نشاستهاى 4 كالرى حرارت ايجاد مىشود ، ولى مواد غذائى علاوه بر اين حرارتهائى كه از احتراق آنها حاصل مىشود اثر حرارتى ديگرى نيز دارند ، و آن اينست كه در موقع جذب غذا به علت تحريك دستگاه عصبى سمپاتيك و بعضى از غدد مترشح داخلى حرارتى توليد مىكنند كه بر حسب نوع غذاها فرق مىكند ، و اين حرارت از سوختن ذخائر غذائى بدن بوجود مىآيد نه از احتراق مستقيم غذاهائى كه وارد بدن مىشود ، و اين اثر را « عمل ديناميك مخصوص غذاها » نام گذاشتهاند ، و بتجربه ثابت شده است كه مواد سفيدهاى خيلى بيش از ساير مواد غذائى اين حرارت اضافى را بوجود مىآورد .
علاوه بر عوامل سهگانه كه در بالا ذكر شد ، هرگاه شخص استراحت فكرى و روحى نيز داشته ، و در حين آزمايش از هرگونه سر و صدا و تحريكات هم بر كنار بوده ، و حتى براى استراحت دستگاه گوارشى و اعضاء داخلى بدن از 16 ساعت قبل ابدا غذا نخورده باشد ، بهطورىكه بدن فقط از ذخيرهء خود براى ادامهء زندگى مصرف نمايد ، در اين شرايط واضح است كه انرژى لازم براى انجام اعمال حياتى بدن ، يعنى كار قلب و عضلات تنفسى و غدد و سلولها فوقالعاده كم شده و به حد اقلى خواهد رسيد كه آن را مصرف حد اقل يا متابليسم بازال
( Metabolisme basal )
نامند .
معمولا متابليسم بازال را برحسب متر مربع سطح بدن حساب مىكنند ، و آن مقدار حرارتى است كه يك متر مربع سطح بدن در مدت يك ساعت در تحت شرايط مخصوص كه فوقا ذكر شد تشعشع مىنمايد ؛ متابليسم بازال در شخص سالم و طبيعى به وزن 65 كيلوگرم تقريبا در حدود 40 كالرى براى هر متر مربع سطح بدن در يك ساعت مىباشد .
متابليسم بازال جزء مشخصات اصلى هر فرد بوده و مقدار آن در اشخاص مختلف كم فرق مىكند ، بهطورىكه اگر متابليسم بازال صد شخص سالم و طبيعى را اندازهگيرى نمائيم ، خواهيم ديد كه با يكديگر در حدود ده درصد اختلاف دارند ؛ بالا بودن آن دليل بر افزايش احتراقات بدن و پائين بودن آن علامت نقصان احتراقات مىباشد .
علت اختلاف متابوليسم بازال در اشخاص اينست كه غدهء تيروئيد ، هيپوفيز و سورنال آنها اندكى كمتر يا بيشتر از ميزان طبيعى كار مىكند ، و بهطورىكه مىدانيم ، بندرت كسانى يافت مىشوند كه كليهء غدد مترشح داخلى آنها بطور موزون و متعادل با يكديگر كار كند ، معمولا در هر فرد غلبهء عمل و فعاليت يك يا چند غده مشاهده مىشود ؛ ولى تا وقتىكه اين غلبهء عمل ، خفيف و ناچيز است ،