تيروئيدى يا نارسائى غدهء تيروئيد ناميده مىشود « 1 » ، مطالب مندرج در كتاب كامل الصناعه تأليف على بن عباس مجوسى اهوازى را كه يكهزار و يكصد سال پيش تأليف شده ، با مطالب نظير آن در كتاب « غدد مترشح داخلى و بيماريهاى آن » تأليف دكتر نصرة إله كاسمى استاد دانشگاه تهران تطبيق مىنمائيم و چون بعدا نيز از مطالب كتاب اين استاد زياد استفاده خواهيم كرد ، براى سهولت كلام آن را بنام كوتاه « كتاب علم الغدد » ذكر خواهيم نمود ،
در كتاب علم الغدد جلد 3 صفحهء 256 چنين مىخوانيم :
« هوش تند و تيز و دقيق مربوط بشدت عمل يا حسن عمل تيروئيد است ، به همين سبب تيروئيد را غدهء هوش :
( Glande de l'intelligence )
لقب دادهاند ؛ در برابر كندى و رخوت روحى و جسمى را كه ممكن است تا بلاهت و حمق :
( Imbecilite et idiotie )
پيش رود از آثار ضعف عمل تيروئيد مىدانند »
و در كتاب كامل الصناعه صفحهء 33 ضمن شرح علائم مزاجهاى گرم و سرد چنين مىخوانيم :
« فمن علامات البدن الحار أن يكون صاحبه ذكيا فطنا و متى كان البدن باردا فان صاحبه يكون بليدا قليل الفهم »
در اين عبارت چنان كه مىبينيم ، بوضوح مىنويسد ، كسى كه مزاجش گرم است ، ذكى ( با ذكاوت ) و فطن ( داراى هوش تند و تيز ) مىباشد ، و كسى كه مزاجش سرد است بليد ( كند ذهن ) و قليل الفهم ( كه همان رخوت روحى و بلاهت است ) مىباشد .
و سيزده علامت هيپوتيروئيدى ( بىكفايتى تيروئيد ) كه با سيزده علامت سردى مزاج تطبيق مىكند بشرح زير :
1 - در كتاب علم الغدد صفحهء 152 جلد 1 مىنويسد :
« بهت جسمى و بهت روحى و تنزل و انحطاط در اعمال ارگانيك بدن ، و روىهمرفته در تمام اعمال حيات بطؤ و كندى راه يافته است »
در كامل الصناعه صفحه 33 : مىنويسد :
« و تكون الافعال النفسانية و الحيوانية و الطبيعية فيه ناقصة ضعيفة »
و بهطورىكه قبلا گفتيم ،
Sezary
در كتاب « بيماريهاى غدد مترشح داخلى » صفحه 17 مىنويسد : « غدد مترشح داخلى توسط هرمونهاى خود در تمام دوران حيات براى تنظيم اعمال سه دستگاه بزرگ بدن يعنى :
هامش
( 1 ) - ضمنا بايد دانست كه چون بين غدد مترشح داخلى و اعصاب سمپاتيك و پاراسمپاتيك ارتباط صميم برقرار است ، بهطورىكه تحريك هريك از غدد مزبور بر اعصاب مربوطه مؤثر واقع شده ، و تحريك هركدام از اعصاب مزبور نيز بر غدد مربوطه تأثير مىنمايد ، به اين جهت شدت و ضعف ترشح اين غدد باعث شدت و ضعف عمل تحريكى در اعصاب سمپاتيك و پاراسمپاتيك مىگردد ، و بنابراين علائم هيپرتيروئيدى يعنى گرمى و سردى مزاج غالبا با علائمSympathicotonieوPar asympathicotonie( يا( Vagotonieهمراه است ، ولى در اينجا نكات قابل بحث و تفسير بسيار مىباشد كه بواسطهء احتراز از اطناب مطلب از ذكر آن صرفنظر مىنمائيم .