شرط دوم - استراحت بدنى و فكرى
بهطورىكه قبلا يادآورى كرديم اقلا از ده ساعت قبل از اندازهگيرى متابليسم بازال شخص بايد از انجام كارهاى بدنى و تمرينات عضلانى خوددارى نمايد و يك ساعت قبل از آزمايش نيز روى تختخوابى دراز كشيده مطلقا استراحت كند ؛ در مدت يك ساعت استراحت بدنى بايد شخص استراحت فكرى نيز داشته بعلاوه اطراف او سكوت كامل حكمفرما باشد ؛ زيرا منظور از اندازهگيرى متابليسم بازال اينست كه حد اقل انرژى لازم براى زندگى بافتها و اعضاء بدن تعيين شود ؛ و چون اين انرژى از سوختن مواد غذائى بدست مىآيد ، بالنتيجهء حرارتى در بدن توليد خواهد شد . اگر شخص استراحت كامل جسمى و فكرى داشته باشد ، حرارت حاصله ، كمترين مقدار را پيدا كرده ، و اين حرارت معرف فعاليت طبيعى بافتها و اندازهء متابليسم بازال در شخص مزبور خواهد بود ؛ ولى اگر همين شخص بحركات بدنى بپردازد ، در اثر انقباضات عضلانى ، احتراقات بدن او افزايش يافته ، حرارت زيادترى توليد خواهد كرد و اين حرارت زائد باعث اشتباه پزشك در تشخيص ميزان متابليسم طبيعى او خواهد گرديد ، زيرا معيار تشخيص ، اندازهگيرى احتراقات بدنست ، بنابراين اگر شخصى را فرض كنيم كه هيپوتيروئيدى داشته و شدت احتراقات بدنش كمتر از عادى باشد ( كه قدما آن را سرد مزاج مىگفتند ) ، و چنين شخصى چند ساعت قبل از اندازهگيرى متابليسم بازال ، در خفا و بدون اطلاع پزشك ، بحركات بدنى شديد پردازد ، در اثر انقباضات عضلانى ، احتراقات بدنش ، شدت پيدا كرده ، و بنابراين اندازهء متابليسم بازال او در حين آزمايش ، بيش از مقدار طبيعى را نشان خواهد داد ، و به اين طريق پزشك را باشتباه انداخته تصور خواهد كرد كه هيپرتيروئيدى دارد ( و باصطلاح قدما گرممزاج است ) ، اينست كه براى اندازهگيرى متابليسم بازال ، استراحت كامل بدنى بعنوان دومين شرط از شرايط چهارگانه قيد گرديد است ؛ اينك بايد بگوئيم كه همين شرط را پزشكان قديم ايران نيز براى تعيين مزاجهاى گرم و سرد در نظر مىگرفتهاند ؛ توضيح آنكه انقباضات عضلانى كه توأم با ايجاد حرارت در بدن است ، با ازدياد درجهء حرارت بدن نيز همراه بوده و گاهى مىشود كه ورزش و كارهاى عضلانى ، درجهء حرارت بدن را تا 38 درجه بالا مىبرد . « 1 »
پزشكان قديم ايران ، كه از راه حس لمس بگرمى و سردى مزاج پى مىبردند قيد كردهاند كه اگر شخص معتدل المزاجى دست به بدن شخصى گذاشته و حس گرمى دريابد مىتواند حكم كند كه مزاج آن شخص گرم است ، به شرطى كه اين گرمى در اثر عواملى كه در بدن ايجاد حرارت مىكند پيدا نشده باشد ، و يكى از اين عوامل را حركات بدنى و ورزش دانستهاند .
ابن سينا در كتاب اول از قانون ( صفحهء 69 چاپ تهران بسال 1295 هجرى قمرى ) شرحى در باب عواملى كه در بدن ايجاد حرارت مىكند تحت عنوان « المسخنات » « گرمكنندهها » مىنويسد كه يكى از آنها اينست :
« الحركة المعتدلة و تدخل فيها الرياضات المعتدلة و الدلك المعتدل » يعنى « حركت باعتدال و از آن قبيل است ورزش و ماساژ كه در حد اعتدال باشد » و منظور از اعتدال اينست كه از افراط و
هامش
( 1 ) - فيزيولوژى دكتر كاتوزيان جلد 2 صفحهء 215