زردآب در اثر از دست رفتن اندكى آبى كه در زردآب گونهى قرمزى و يا از آميختگى خون هنگام زادن ( رهل ) « 1 » ساخته مىشود .
زردآب ساختهشده در شكمبه سه گونه است : نخست آنچه كه به جهت رنگ سبزى كه دارد و به مانند رنگ تره مىباشد ترهاى خوانده مىشود . گونهى دوم زنگارى چون به مانند زنگار آهن بوده ، سوم نيلگون ، چون به مانند رنگ پيه ( نيلج ) « 2 » دود داده شده است .
تلخآب :
دو گونه است ، نخست تلخآبى كه طبيعى است و آن تهنشين خون مىباشد كه پزشكان آن را آميختگى سياه خواندهاند و تلخآب نمىنامند تا ميان تلخآب طبيعى و ناطبيعى جدا شود گونهى دوم تلخآب ناطبيعى است كه از سوختن پديد مىآيد اين تلخآب يا از سوختن آميختگى كه آميختگى سياه خوانده مىشود كه تهنشين خون است و يا از سوختن زردآب در دماى بسيار بالا و يا از سوختن خون كه بسيار گرمشده و تباهگشته ساخته مىشود .
برخى از انديشمندان گفتهاند از سوختن بلغمى كه بگندد و گنديدگىاش بدرازا كشيده و دمايش بالا رفته بدست مىآيد و آن را بگونهى تهنشين سفت و پست درآورد كه سودمندى آن در تن بسيارست و چنانچه با بالا آوردن و مانند آن بيرون رود هيچگونه مزهاى كه به آن ناميده شود را دارا نخواهد بود و چنانچه روى زمين ريخته شود به جوشش درنمىآيد همان گونه كه سركه در برخوردش با زمين بجوشش درمىآيد . به اندامهايى كه مىرود ، آسيب نمىرساند ، سومين ويژگى آن ، اگر مگس يا پشه و ديگر جانوران آن را ببويند يا بچشند ، از آن نمىگريزند . چهارمين ويژگى آن ، چنانچه در تن افزايش يابد و سرريز گردد نه تنها از بيرون راندنش ، تن سبك گشته و آسيب نمىبيند و بلكه خشنود شده و بر انجام كارهاى طبيعىاش استوارتر مىگردد .
تفاوت ميان ويژگىهاى تلخآب ناطبيعى با تلخآب طبيعى كه تلخآب خوانده مىشود اينگونه نشان داده مىشود : نخستين ويژگى مزهى گس و ترش آن است ، ويژگى ديگر
هامش
( 1 ) . رهل : ن . ك « رهل » نمايه واژگان
( 2 ) . نيلج : ن . ك « نيلنج » نمايه داروهاى تكى