گفتار نخست سخنانى كوتاه كه نياز است در آغاز آورده شود
پيشدرآمدى بر پزشكى
دانش پزشكى ، پاسدار تندرستى در تن تندرست و بيرونكنندهى بيمارى از تن بيمار و برگردانندهى آن به تندرستى است و آن به دو گروه نظرى و كاربردى ( بالينى ) بخش مىشود .
گروه نخست سه بخش دارد ؛ يكى شناخت فاكتورهاى طبيعى . دوم شناخت بيماريها و انگيزههاى آن . سوم شناخت نشانههاى بيمارى .
[ فاكتورهاى طبيعى ]
فاكتورهاى طبيعى « 1 » هفتاند : اسطقسها « 2 » ( مايه و ماده ) ، آميزهها « 3 » ( مزاج ) ، آميختگىها « 4 » ( خلط ) ، اندامها ، نيرو ، روان ، و كاركردها مىباشد .
[ اسطقسها ( مايه و ماده ) ]
عناصر چهار گونهاند : آتش كه گرم و خشك ، هوا كه گرم و نمور ، آب سرد و نمور و زمين سرد و خشك مىباشد . اين سخن را مادريوس « 5 » رد كرده است و گفته : مايههاى نخستين چهار گونهاند آتش گرم ، هوا سرد ، آب تر و خاك خشك مىباشند .
هامش
( 1 ) . اشياء طبيعى : فاكتورهاى طبيعى تأثيرگذار در پيدايش بيماريست .
( 2 ) . اسطقس : واژهاى يونانى كه به معنى عنصر اوليه است .
( 3 ) . آميزه نه گونه است يك هماهنگ ( معتدل ) و هشت ناهماهنگ . ن . ك واژه « مزاج » نمايهى واژگان
( 4 ) . خلط مايعهاى درون اندامهاى ميانتهى چون رگها ، شكمبه ، جگر ، سپرز ، دل ، كيسه زردآب ( زهره ) مىباشد و چهار گونه است : بلغم ، خون ، تلخآب ( سودا ) ، زردآب ( صفرا )
( 5 ) . فبادريوس ، تبادوريوس ، مادروس پزشكى يونانى و ناشناخته