ندارند و كسانى كه توجه ايشان به بيمار كم ولى به خواستهاى خود بسيار است همگى كشندگانند . . . ] .
از اندرزهاى او به پزشكان : [ . . . چنانچه پزشكى بتواند بىدارو ، با خوراك درمان نمايد كار او با خوشبختى همراه است . . . ] .
همچنين گفته اوست : [ . . . شايسته است كه پزشك انديشهى بيمار را به خوب شدن بكشاند و وى را اميدوار سازد گرچه خود او به آن باور نداشته باشد . آميزهى هر تن پيرو اخلاق هر فرد است . . . ] .
رازى براى كار خود روش ويژهاى را برگزيد ، او بنيانگذار راهى شد كه ز آن سوى سبك گذشتگان پزشك يونانى خود بود و آن روش آزمونگرايى او بود بگونهاى كه همواره دانش پزشكى نظرى را به آزمايش مىگذاشت آنچه را كه از بوتهى آزمايش گذر مىكرد برمىگزيد و درستى آنچه را كه آزمون نمىپذيرفت ، كنار مىگذاشت و همچنين به آنچه از آزمودههاى سودمند دسترسى پيدا مىكرد به نگارش درمىآورد تا به دست پزشكان و دانشجويان برسد تا ايشان بخوانند و بررسى نمايند و در آخر وى همه آنها را در كتابى گرد آورد و نام آن را « قصص و حكايات المرضى » « 1 » ناميد .
رازى تنها به اين بسنده نكرد و بلكه با نازكبينى همه چيزها و مواردى كه گذشتگان به كار مىبردند را بررسى و جستجو نمود و ويژگىهاى آنها را فهميد و از پذيرش اين ويژگىها بىآنكه تاييدشدهى آزمون باشد ، پرهيز نمود ، نظر وى اين بود كه كنار گذاشتن هريك مىتواند سبب دور ماندن از يك ويژگى سودمند شود .
او در اينباره در بخش پيشدرآمد كتاب خويش « خواص الاشياء » « 2 » مىگويد : [ . . . روا نيست كه يك چيزى را در آن سودى نمىبينيم به جهت آن كه گروهى آن را نشناختهاند و از آن گذشتهاند ما نيز كنار بگذاريم بلكه نياز است ، هركه خود را اهل نظر و رايزنى و درنگ مىداند به رد كردن چيزى كه براى رد كردن آن دليلى ندارند ، اقدام نكند . . . ] ولى با اين همه وى در جاى ديگرى مىگويد : [ . . . هرگاه پزشك تنها بر آزمودهها ،
هامش
( 1 ) . تنها يك دستنويس از اين كتاب در كتابخانه بودليان در دانشگاه آكسفورد در چند جزو مىباشد .
خاورشناس بزرگ دكتر ماكس مايرهوف يك جزو آن را به چاپ رسانيد . ( ذ : چ تهران ، 1343 خ ، پژوهش دكتر نجمآبادى )
( 2 ) . كتاب « خواص الاشياء » نسخه دستنويس آن در كتابخانه تيمور مصر با شماره 264 - مجموعه پزشكى - اگر خدا بخواهد من تصميم به پژوهش آن دارم .