است ( به كاف فارسى ) ، و سبب اينكه به « اتل » شهرت كرد ، « موسى خورنسكى » « 1 » گويد :
در مائه « 2 » خامسه از ميلاد مسيح ، طايفه [ اى ] از طوايف « ترك » ، كه به « غون » « 3 » معروف بودند ، به كنار [ ه ] هاى اين رود سكنا گرفتند و زمستان به شهرى مىرفتند ، كه مغربى « بحر خزر » و از بناهاى خود اين طايفه بود ، موسوم به « وار خان » .
و اين شهر « سواد اعظم » اين طايفه بود ، و به اينجهت ، مغربى دريا ، مختار اين طايفه شد ، كه ايشان از سرحدّات « خطا » - كه موطن اصلى ايشان بود - وحشتى سخت داشتند ؛ و دريا را كه فاصله « مشرق » و « مغرب » بود ، سدّ راه مىدانستند .
نظر به شايستگى « 4 » و « محاسن اخلاقى » آتلا كه امير ايشان بود ، كار اين طايفه و وسعت ملك و مال اينها بالا گرفت . غالب طوايف « مشرق » و « شمال » به ايليّت او « اعتضاد » « 5 » جستند و شرف خود دانستند و به اندك زمان ، خلق فيما بين درياى خزر و درياى سياه نيز طوعا مطيع آتلا شدند ، و سكنهء كنار « والگا » خود را به ايل آتلا و اين رود را به رود آتلا موسوم كردند ، كه « اتل » مخفف « آتلا » است .
اگرچه طايفهء غون « جابر » و « ستمكار » و صاحب « عادات زشت » بودند ، اما « خلق نيكو » و « خصايل نيك » و علو همّت » و « فرط « 6 » فتوّت » آتلا ، ستر قبايح « 7 » ايشان مىكرد .
در ذمايم « 8 » اطوار طايفهء غون نوشتهاند كه مردان ايشان بسيار كراهت منظر داشتند و با كراهت منظر ، روهاى خود را به تيغها مجروح مىكردند كه « مو » رسته نشود .
قوت غالب ايشان « برگ » و « بيخ » نباتات و « گوشت خام » بود ؛ و لباس اكثر از « پوست حيوانات » ، و خود را به مشقّت « جوع » و « حرّ » و « برد » « 9 » معتاد مىنمودند .
« للقتل ما ولد و النّهب ما جمعوا اللنّار ما زرعوا للسّبر ما نكحوا شجعان » و ابطال
هامش
( 1 ) . موسى خورنى( Movses Khorenats )نويسنده و جغرافيدان نامدار ارمنى ، كه در قرن چهارم ميلادى مىزيست و كتاب وى درباره تاريخ ارمنيان و نيز كتابى درباره جغرافيا ( به نام ايرانشهر ) دربارهء دوره اشكانى و ساسانى ، به تصحيح يوزف ماركوارت انتشار يافته است . ( فرهنگ فارسى معين ، 6 / 5246 - 5247 )
( 2 ) . قرن .
( 3 ) . هون( Hun )، قبيلهاى ترك يا تاتار كه از استپهاى شمال درياى خزر و كوههاى آلتايى به نقاط ديگر ، مانند تبت ، چين شمالى ، صحراى مغولستان ، دشتهاى تركستان و قرقيزستان و كوههاى اورال انتشار يافته و در سده چهارم و پنجم ميلادى به رهبرى آتيلا به اروپا حمله كرده و تا فرانسه پيش رفتند و همهجا كشتار ، قتلعام ، ويرانى و جنايت آفريدند .
( 4 ) . در اصل : شايستهكى
( 5 ) . همراهى ، يارى .
( 6 ) . در اصل : فرظ
( 7 ) . كارهاى ناپسند .
( 8 ) . نكوهيدهها ، جمع ذميمه ، اخلاق زشت و ناستوده .
( 9 ) . گرسنگى و گرما و سرما .