اهالى اطراف « بحر خزر » ، به متابعت او شرف مىجستند و تا « استروآپل » « 1 » - كه اسم شهرى است از مغربى اين بلاد - در تحت حكم او آمد [ و ] در شريعت اسلام اجتهادى مىنمود .
پس از آنكه دولت عمر او بهسر آمد ، تا 100 سال ، اعقاب او از روى قواعدى كه او گذارده بود ، حفظ ناموس دولت او مىكردند . پس از آن ، به مقتضاى عادت روزگار ، دولت او روى به ضعف نهاد .
و جهت ضعف را نوشتهاند : از يك جانب « قوت طايفهء روسيه » و از يك طرف « عزم سلطان آل عثمان » ، كه لشكر او از راه « بحر سياه » و صفحات بحار ، به اين سامان راه نزاع جسته بودند .
گويند اين وقتى بهوقوع پيوسته بود كه لشكر « روسيّه » اين بلاد را از اعقاب « شماكينه » به انفراده گرفته بودند و در جنگ سلطان سپاه « روس » پاى ثبات بيفشرد و بسيارى از ايشان را غرق بحر فنا نمود ، و باقى با سبب جوع ضايع ماندند .
ديگربار سپاهى فرستاد . از آنها نيز فتحى نديد . يكباره فسخ اعتقاد كرد و اين در سنه 1564 مسيحى بود . ديگر كسى را هواى استيلاى اين بلاد بهسر نيفتاد و جميع اين صفحات ، از ابتداى رود « اتل » تا منتهاى او به بحر خزر ، محروسهء « روسيّه » گرديد و طوايف بىنهايت « تتر » از اين عهده به بعد ، « عبد » شدند .
در هر طايفه ، جمله مستأنفه « 2 » نفاق ، سبب گسيختن رشته وفاق شدند و در هر يك از بلاد كه بودند ، بهواسطهء اختلاف ذات البين خود ، مستدعى حاكمى كه مختلف الملك باشد ، شدند .
از جمله بر اهل اين صفحه ، « چرى مسيناد » كه عادات او بر خلاف « رفق » و « مدارا » بود ، حاكم گشت و « خراج » اين ملك را بر نقد و ماهى گذاشت ، كه سال به سال خود به « مسكو » حمل كنند .
وجه تسميه رودخانه « والگا » به رود « اتل »
فيما بين « روسيه » و جميع اهل « اروپا » و كتب « جغرافيين » ، اسم اين رودخانه « والگا »
هامش
( 1 ) . تولياتىTolyatti )يا( Togliattiشهرى است در استان سامارا( Samara )در شرق روسيه اروپايى ، در كنار رود ولگا ، كه در گذشته استاورپول( Stavropol )ناميده مىشد . نام جديد را از يك رهبر جزب كمونيست ايتاليا يعنى پالميروتوگلياتى در 1946 م . گرفته و در سال 2002 م . 900 ، 701 نفر جمعيت داشته است .
( 2 ) . آغازكننده ، ازسرگيرنده .