نظارهاش خالى از تماشا و عجبى نيست .
من خود به خصوص به آنجا رفته [ و ] تماشا كردم . صورتش به تحرير در ضمير نقش نبندد ؛ و موقوف است به ديدن .
نام آن « دره شيخ ماكان » است .
بر يك ميل از اين انبار فاصله ، قلعه [ اى ] در وسط همين كوه ساخته [ اند ] و مقابل او را برجها و سدها كشيدهاند . بسيار جايگه سختى است [ و ] ممكن به عبور نيست ، چه جاى گرفتن به زور .
آن قلعه را « قلعه بهرام چوبين » « 1 » مىگويند .
اگرچه در كتب « مورخين » به نظر نيامده ، اما آنچه مشهور « لران » است ، روايت « 2 » مىگردد . گويند اين قلعه را بهرام چوبين بنا نهاده است ، كه خصم به آن استيلا نيابد . از خوف چنان محكمكارىها كرده ، انبارى كه نام بردم ، انبار دفاين و خزاين بوده است ؛ چه اگر تعمقى شود ، نيك معلوم گردد كه اين بناى محكم را حافظ « جو » و « گندم » نمىنمايند ، بلكه از براى ضبط « نقود » و « درارى » « 3 » است .
همچنين در اين كوه ، بعضى از اين كارها [ را ] آن « خسرو » مآلانديش نموده ، پس از آنكه مرگ رسد و اجل آيد ، « قلاع سنگ » آبگينه و « 4 » حصار است و چون طالع ، سستى پذيرد ؛ كوه ، « هامون » است .
در اين دشت ، بقعه [ اى ] هست موسوم به « بقعه باباسيف الدين » « 5 » . گويند كه يكى از
هامش
( 1 ) . يكى ديگر از تنگههاى مشهور كوه كور( kavar )واقع در صيمره به نام چوبينه شهرت دارد ، كه در 2 كيلومترى شرق تنگه شيخ ماخو واقع شده است . وجه تسميهء اين تنگه ، بنابر آنچه در محل مشهور است ، آن است كه اين تنگه دژى داشته كه اقامتگاه ييلاقى بهرام چوبينه ، سردار ساسانى بوده است . سراسر دهانهء تنگه با ديوارى از سنگقلوه و ملات به طول تقريبى 200 متر و ارتفاع 4 متر و پهناى 3 متر محدود و مسدود شده است كه اكنون فقط دو طرف شرقى و غربى آن باقى است و قسمتهايى از آن بر تيغههاى كوه بنا نهاده شده است و در دو طرف مسيلدره ، پهناى ديوار تا 5 متر مىرسد . پس از ورود به تنگه ، اولين چيزىكه جلب توجه مىكند ، آثار بناى درهمريخته دژى است كه برخى از اتاقهاى آن هنوز به جاى مانده است . اين دژ در سطحى نزديك به 500 متر مربع بنا شده و بارويى نيز داشته است و در شرق آن چشمه آبى نيز وجود دارد كه با سنگقلوه و ملات ساخته شده است . ( آثار تاريخى و باستانى لرستان ، 2 / 421 ) . تنگه تاريخى بهرام چوبينه از آثار دوره ساسانى به شماره 7977 به تاريخ 17 اسفندماه 1381 ه . ش . در فهرست آثار ملى ايران ثبت شده است .
( 2 ) . ب ، ش : روايتى
( 3 ) . درارى( darari )، جمع درى ، به معنى درخشندهها ( مانند در ) .
( 4 ) . م ، ش : و ندارد .
( 5 ) . بابا سيف الدين ، در شرق روستاى بابا سيف الدين از توابع دهستان ارمو( aramo )شهرستان درهشهر تپهاى است موسوم به چارطاق كه در دامنهء آن مقبرهاى به نام بابا سيف الدين قرار دارد . بناى آن مربعشكل