آبهاى « كرمانشاه » و « كردستان » و « اسدآباد » و « تويسركان » و « ملاير » و « نهاوند » و « كنگاور » ، جميعا در وى جمع است . عبورش در هيچگاه ممكن نيست ، مگر « 1 » به 1000 كلك .
قدماى قوم بر اين رود چند « پل » بستهاند ، جمله خراب [ هستند ] .
پلى امروز از آثار « شاپور » برپاست « 2 » ، كه محل عبور است [ و ] مشهور به « پل گاميشان » . « 3 » عظيم بنائى است . 3 چشمه دارد بزرگ ، و دو سه چشمهء كوچك . دهان [ ه ] چشم [ ه ] هاى بزرگ 30 ذرع « 4 » مىشود .
سنگى ، پس از اتمام آن ، بانى كه اين حروفات در وى مسطور است ، نقل كرده ، به اين صفحه نگاشتم :
« بسم اللّه الرّحمن الرّحيم . بعد الحمد للّه و الصلاة ؛ بر صفحهء اين لوح مىنگارم كه نواب مستطاب عظيم الشأن حسين خان ابن شاهوردى خان « 5 » ، والى لرستان - عفى الله عنها - ابتداى 1108 [ ه . ق . ] به بناى اين پل امر فرمود ، در آخر 1112 [ ه . ق . ] به سركارى « برخوردار بيك سورى » و معمارى « معز الدين دزفولى » صورت اتمام يافت . »
اين نيازمند ، روزى كه عبور از آن پل كرد ، « تمغاج » « 6 » گوسفندان را برداشت ، كه ديگر باج از گوسفندان « عراق » و « لرستان » نگيرند ؛ و اين بناى سابقه را مطرود كرد ، كه بر
هامش
( 1 ) . ش : مگر ندارد .
( 2 ) . بقاياى پل گاوميشان ( در لرى( Gameshoدر 30 كيلومترى پلدختر ، كمى پايينتر از محل تلاقى رودخانههاى « كشكان » و « سيمره » و نزديكى روستاى چممهر ، بر روى رود « سيمره » بنا شده است . در خصوص تاريخ پل ، اطلاع دقيقى در دست نيست ، اما باتوجه به قطعات كتيبهاى به خط كوفى كه در پاى پل پيدا شده و همچنين با توجه به وجود پايههاى پلى از دوره ساسانى ، به نظر مىرسد كه پل گاوميشان در اواخر قرن چهارم هجرى قمرى به دستور بدر بن حسنويه ( درگذشت : 405 ه . ق . ) ، به جاى پلى از دورهء ساسانى ساخته شده و باتوجه به آثار موجود ، در دوره صفويه توسط غلامرضا خان والى پشتكوه تعمير و مرمت شده و در سال 1836 م . هنرى راولينسون از روى آن عبور كرده است . پل از شمال شرقى به جنوب غربى ، به درازاى حدود 175 متر بر روى رودخانه ساخته شده و عرض گذرگاه آن نزديك به 20 / 8 متر است . بنا داراى 4 دهانه اصلى و يكسرى دهانهها و اتاقهاى كوچك در زير سطح دنباله پل است . عرض دهانه چشمههاى پل بين 30 / 1 تا 70 / 33 متر در نوسان است . مصالح مورد استفاده در پايهها ، قطعات سنگهاى بزرگ و در طاقها آجر است . ( آثار باستانى و تاريخى لرستان ، 2 / 428 - 429 ؛ بناهاى عام المنفعه ، 214 ) . اين پل دوره ساسانيان به شماره 2222 در تاريخ 3 اسفندماه 1377 ه . ش . در فهرست آثار ملى ايران ثبت شده است .
( 3 ) . ب : گاويشان
( 4 ) . در اصل : زرع
( 5 ) . ش : خان ندارد .
( 6 ) . تمغا( tamqa )يعنى نشان ، داغ ، علامت ، مهرى كه در قديم به فرمانهاى شاهى مىزدهاند ، علامت مخصوص ماليات .