ساعت 5 / 3 از دسته [ گذشته ] ، به منزل رسيده ، تقريبا از خانهء « مشير الملك » تا « كاروانسراى ميرزا عبد الكريم » - كه منزل ماست - نيم فرسنگ متجاوز است .
« عباس على » آمد ، حسابهايش را مفروق كرده ، بقيه طلب او را پرداخته ، ظهر شد .
چلوكباب آوردند . كرهء بدى داشت . غذا خورده ، چاى خورده ، ساعت 3 به غروب [ مانده ] ، رفتم « تلگرافخانه » .
آنجا قدرى نشسته ، تا « ميرپنجه » ساعت 2 به غروب ، پياده روانه شديم . اول به مسجد چهارباغ رفته ، آنجا را كاملا تماشا كرديم . از بناهاى شاه سلطان حسين صفوى است .
كاشىكارى خيلى ممتازى دارد . نهر آب بسيار بزرگى از وسط مدرسه جارى است .
از آنجا رفتيم ، مسافت بعيدى [ را ] طى كرده ، تقريبا يك ساعت راه رفته ، رسيديم به دروازهء خواجو « 1 » . از آنجا بيرون رفته ، به سر پل خواجو « 2 » رسيديم . چه بنائى و چه خرجى كردهاند ، كه اگر امروز كسى بخواهد همچو بنائى بنمايد ، با كرورها پول و سالها وقت و قوت « 3 » و قدرت « 4 » باز ممكن نخواهد شد .
اين « پل » 20 چشمه دارد . در وسط هرچشمه ، نهرى به عرض 2 ذرع و عمق 6 ذرع و طول 30 ذرع از سنگ ساختهاند ، و روى اين نهرها را با سنگهاى يكپارچه پوشانيدهاند ، و از هريك از اين دالانها كه چشم [ ه ] هاى پل است ، به آن ديگرى راه دارد و « دريچه » دارد با استحكام فوق العاده و در جلو ستون و پاي [ ه ] هاى پل ايوانى است كه سرتاسر كشيده شده ؛ و نهرها از زير ايوان جارى [ است ] و مجددا متصل به هم شده ، رودخانه تشكيل مىنمايند .
و از اين قائمه و جرز همينطور پله كشيدهاند تا روى آب . « شاهزاده ظل السلطان » در وقت قدرت خود داده است وسط اين چشم [ ه ] ها را از سنگها تراشيد [ ه ] و گوگرد كردهاند ، كه تختههاى بزرگ مىانداخته و جلو آب را سد كرده ، آب بالا مىآمده است و درياچه [ اى ] تشكيل مىگردد .
در روى « درياچه » ، كرجى و قايق انداخته ، تفرج مىكردهاند .
در وسط « پل » ، يك نيمدايرهء بزرگى ساختهاند ، كه جاى 50 صندلى و ميز است كه نهرها از دو طرف اين نيمدايره سر بههم داده ، هيئت بسيار خوبى نشان مىدهند .
و از اين چشم [ ه ] هاى وسط راه ، پله ساختهاند كه مىرود به طبقهء فوقانى ، كه سطح
هامش
( 1 ) . در اصل : خاجو
( 2 ) . در اصل : خاجو
( 3 ) . در اصل : قوة
( 4 ) . در اصل : قدرة