فراموش مىكند . تختهاى خواب و اسباب و مبل و پردههاى نقّاشى اين عمارت فرداً فرد هركدام يك روز تماشا دارد . افسوس كه شام خبر كردند . اعليحضرتين شاه و امپراطور و علياحضرتان امپراطريس ، مادر امپراطور - ، و امپراطريس زن امپراطور ، در سفرهخانه كوچك مشغول شام خوردن شدند . حضرت صدر اعظم و همراهان و وزراء روسيه و صاحبمنصبان در سفرهخانهء خيلى بزرگى كه معروف به اتاق مطلّاست ، مشغول شام خوردن شديم . درب و ديوار اين اتاق كه تقريبا پنجاه ذرع در ده ذرع طول و عرض دارد ، به اشكال و نقوش مختلفه مطلّاست . مثل گچبريهاى خودمان ، در سقف يكپارچه . صورت به آسمان رفتن حضرت عيسى ( ع ) و بعضى صور تصورى آسمانى را خيلى خوب ممتاز نقاشى كردهاند .
بعد از صرف شام در درشكه نشسته به طرف ديگر اين باغ رفتيم كه تياتر سلطنتى است . خيل مفصل و مجلل است . چراغان هم بود . ولى چون پطرزبورغ فصل تابستانش شبها بيشتر از چهار ساعت و نيم تا پنج ساعت نيست ، آن هم به روشنى اول مغرب تا ده دقيقه پيش از طلوع آفتاب كه هرطور كاغذ و روزنامه بىچراغ خوانده مىشود ، روشنى چراغ آنطور كه مىبايستى جلوه ندارد . بهعكس زمستان كه شبهايش نوزده ساعت و نيم و در نهايت تاريكى است . تياتر هم پر بود از صاحبمنصب با لباس رسمى . دو پرده بود . همهاش بطور و رسم ممالك . زنها مىرقصيدند . بازى تازهاى نبود . بعد از تياتر مثل آن دفعهها وارد شهر و منزل شده در كمال خستگى به منزلها رفته خوابيديم .
پطرزبورغ - روز شنبه بيست و سيّم ( 23 ) : چون اعليحضرت شاه و همراهان در سفارت ايران مهمان جناب ارفع الدوله وزير مختار بودند ، صبح نواب موثق الدوله بنده منزل آمده با هم رفتيم به سفارت . فوقالعاده جناب ارفع الدوله سفارت پطرزبورغ را متشخص كرده است . خوشم آمد . گذشته از كفايت ، مرد آبروخواه تجمّلپذيريست . بعد از ساعتى اعليحضرت شاه هم تشريف آوردند .
مهمانى در كمال خوبى و تجليل برگزار شد . پيش امير آل و ساير مهمانداران روسى كه آنها هم مهمان بودند خجالت نكشيديم . دو سه جور موزيك حاضر كرده بود . ناهار مفصلى داد . افسوس كه من قدرى كسالت داشتم و نتوانستم غذا بخورم . هواى شهر پطرزبورغ به جهت بستگى به دريا و رودخانه و چندين شعبه
سفرنامه ظهير الدوله ( همراه مظفر الدين شاه به فرنگستان ) ( فارسى ) — صفحة 221
مساهمون: على بن محمد ناصر خان ظهير الدوله
ص٢٢١