كنده شده نيست . مگر آنكه فورى مشغول مرمت و تعمير هستند .
اينجاها اينطور مردم متصل پول مىدهند كه اينطور است ولى در تهران مردكه را مىبينى پنجاه سال است مثلا از خراسان به تهران آمده و بدون آنكه مكنتى آورده باشد يا مواجبى داشته باشد يا نوكر و كاسبى كرده باشد ، فقط از راه به زور از مردم چيز گرفتن ، صاحب خانه و چندين دكان و مستقل و ملك در شهر مىشود و يك شاهى هم به هيچ اسمى به حكومت نمىدهد . بلكه شب سنگ روى سوراخ آب گوچه را به طمع حلقهاش كه آهن است مىدزدد و وقتى كه بچهء بىپدر شدهاش توى باغچهء خانهاش مىريند ، به حكومت و اجزاى تنظيفيّه فحش مىدهد كه اين هم مملكت و ولايت شد كه آدم پايش توى گه فرو رود و هيچ خيال نمىكند كه با داشتن فلان قدر تموّل كه كسى يك شاهى در سال براى تميزى ندهد چه حق فحش دادن دارد . ( باز برود شكر كند كه همسايهها نمىآيند به سرش برينند . ) هر كارى اولش زحمت دارد . اينجا هم كه اينطور شده است در سال اول و دويم مردم نارضا بودند . بعد از آنكه گرفتند و درست كردند و مردم ديدند كه بهتر است ، در كمال رضايت مىدهند . كار را بايد كرد . اگرچه اولش به زور باشد .
در تهران تمام اينكارها گردن دولت و سلطنت بيچاره است كه سالى تقريبا چهلهزار تومان كه چهارصدهزار فرانك زيادتر است ، شخصا از جيب خودش براى تميزى خيابان و شوارع شهر تهران مىدهد و هنوز يك ماه نگذشته آنطور صاحبخانهها كه عرض كردم سنگ كنار پيادهرو خيابان را كنده براى مصرف بنائى به درون خانهها مىبرند . تحقيقا حكومت شهريهء پاريس سالى نوزده كرور تومان پول ايران براى خيابانها و كوچهها و راهآبها به عناوين مختلفه از مردم پاريس مىگيرد تا پاريس پاريس شده است . ( من ضامن كه مردم شهر تهران از روى قاعده و درستى سالى صدهزار تومان براى اينطور كارها به ادارهء مخصوص با شرايط مخصوص بدهند ، در بيست سال خيلى تميزتر از پاريس بشود . شرط اولش آنست كه آنكه براى اين كار انتخاب مىشود سال اول از مداخل اين كار چشم بپوشد تا چشم مردم نترسد . ( اينجاست كه تيرمان به سنگ آمده است . )
سفرنامه ظهير الدوله ( همراه مظفر الدين شاه به فرنگستان ) ( فارسى ) — صفحة 191
مساهمون: على بن محمد ناصر خان ظهير الدوله
ص١٩١