آلمان
از اينجا ديگر آن تشريفات و قالمقال هيچ نيست چون غيررسمى و براى معالجه مىرويم . انشاء اللّه در زير سايهء اعليحضرت شاه در برگشتن از كنت ركسويل كه آنوقت مهمانيم ببينيم چه مىكنند . منزل فقير همسايهء جناب نديم السلطان است . اين دسته كالسكه وراى كالسكههاى راهآهن روس است .
همه چيزش و ساختش فرق دارد . اتاقهاى كوچكش هر دوتا به هموراى آن دالان كه از جلوى تمام اتاقها مىگذرد ، يك درب دارد كه همسايهها هروقت بخواهند ممكن است درب را باز كرده با هم صحبت بدارند . راهآهن و عرض رايل و وضعيت كالسكههاى قطار راهآهن و سرعت طى مسافت اين راه هيچ شبيه نيست به راههاى روسيه . تمام راههاى آهن دنيا حتّى راهآهن از شهر تهران به حضرت عبد العظيم بين دو ريل زير واگونشان يعنى آن دو خط آهنى كه كشيده شده و عرّادهء كالسكه بر روى آن مىگردد ، يكاندازه است . مگر راهآهنهاى داخلهء روسيه كه عرضش بيشتر است . مثلا يك لكمتيف شخصا مىتواند در تمام راهآهنهاى كره گردش كند مگر در خاك روسيه كه جز با كالسكههاى خودشان عبور ممكن نيست . راهآهن روس هميشه آرامتر حركت مىكند و مزينتر و اگرچه از خيلى دول كمتر است ولى هرچهقدر هست پرمايهتر است و غالب اوقات معمولا ساعتى هشت فرسنگ حركت مىكند و اين راهآهن كه الآن نشستهايم