بيرون آمديم . آفتاب خيلى قشنگى تماشا كرديم . از ورشاوى به اين طرف ، گردى خورشيد از نيمساعت به غروب آفتاب مانده كمكم سرخ و بزرگ و كمنور مىشود .
خيلىخيلى تماشائى است پيش از ناهار و عصر را غالبا در حضور بودم . بعد از غروب همهء همركابان در سفرهخانه در حال حركت شام خيلى باصفائى صرف كرده من زودتر از سايرين ميل به خواب كرده ، هنوز كالسكه را نگاه نداشته بودند كه من خوابيدم . چون امشب هم كالسكه را نگاه خواهند داشت .
در حركت - روز چهارشنبه پانزدهم ( 15 ) : هنوز كالسكهها بهراه نيفتاده بود . بيدار شده براى چاى به سفرهخانه حاضر شده همه آنجا جمع بودند . خيلى سفرهخانهء قطار كالسكه را پسنديدم . جاى خيلى خوبى است . صبح و عصر حكم طاقنماهاى باغ سلطنتى تهران را دارد كه همهء وزراء و اركان در آنها مىنشينند و صحبت مىكنند . اين سفرهخانه هم نقدا همانطور است . براى آنكه اولا اعليحضرت شاه نزديكند . قريب به بيست نفر وزير صبح و عصر اينجا هستند .
فوقالعاده راه باصفا و باطراوت و آباد و آباديها نزديك بههم است . از ديروز عصر تا پيش از ظهر امروز در غالب بلنديهاى كوهها و تپههاى جنگلى بناى و اثر قلعه كهنهها [ ى ] نجباى آلمان كه ملوك الطوايف بودند و متصل با هم دعوا مىكردند و مطلب به دست رمننويسهاى دنيا مىدادند ، پيداست و هم اگر تندى حركت راهآهن مجال ديدن بدهد ، تماشايش با برخورد به اينكه صاحبان آنها چه اشخاص پرغرور و خودپرست دنياخورى بودهاند و آخر الامر مرگ چطور آنها و قشون آنها را كشت و بناهاى محكم آنها را خراب كرد و متفرق ساخت بىحالت نيست .
تا پيش از ظهر از پنج تونل عبور كرديم . تونل كندن صنعت غريبى است .
از بعضى كوهها كه سربالائى آن زياد باشد ناچار تونل كنده مىشود به عرض پنج ذرع و بعضى جاها زيادتر و ارتفاع هفت ذرع پس از كندن با سنگها [ ى ] مقطع تراشيده ديوار و سقف آن را مىچينند . مثل آنكه از خود ديوار تراشيده باشند و زير ديوار نهر كوچكى دارد كه آب اگر جمع شود در همهجاى راه پراكنده نشود . در مدخل و مخرجش درب بسيار بزرگى دارد و دربان ايستاده چون چراغ ندارد خيلى موحش است و حركت كالسكه در تونل صداى ترسناكى دارد . از قرارى كه مىگويند اين تونلها خيلى مختصر است و عرضش كم است كه يك ترن حركت
سفرنامه ظهير الدوله ( همراه مظفر الدين شاه به فرنگستان ) ( فارسى ) — صفحة 147
مساهمون: على بن محمد ناصر خان ظهير الدوله
ص١٤٧