پول و اجزاى آن در دوره قاجاريه
در گنج شايگان سيد محمد على جمالزاده آمده است :
اساس پول كنونى ايران نقره است و واحد آن قران است . يك قران معادل با بيست شاهى و هر شاهى معادل است با پنجاه دينار . دو شاهى را صد دينار مىخوانند و چهار شاهى را يك عباسى . ده قران مساوى است با يك تومان . در بعضى ولايات ايران بيست و پنج شاهى را كه يك قران و پنج شاهى است يك ريال مىخوانند و ده شاهى را كه نيم قران باشد پهنآباد ( پناهآباد ) - يك شاهى معادل است با دو پول و يا پنج قاز ولى در اغلب نقاط ايران پول و قاز ديگر وجود خارجى ندارد .
مسكوك كنونى ايران عبارت است از سكههاى يك قرانى و دو قرانى و پنج قرانى . از يك قران پايينتر سكه نقره منحصر است به نيم قرانى كه قيمتش ده شاهى است و به « پنهآباد » مشهور است . ولى علاوه بر نيم قرانى دو نوع مسكوك كوچك نقره هست موسوم به شاهى سفيد كه قيمتش از سه شاهى است تا يك عباسى و ربعى كه قيمتش عموما پنج شاهى است .
ولى اين دو سكه چندان رواجى ندارد و فقط در بعضى مواقع استعمال مىشود مثلا براى عيدى و غيره .
مسكوكات خرد تقريبا از سال 1319 ( ه . ق ) به اين طرف در تمام ايران نيكل است و سكههاى آن منحصر به سكههاى يك شاهى و صد دينارى است . علاوه بر نقره و نيكل بعضى مسكوكات طلايى هست ولى قيمت معينى ندارد و موسوم هستند به دو اشرفى و اشرفى و پنج هزارى و دو هزارى .
دو اشرفى از همه بزرگتر است و قيمتش چهار تا چهار تومان و نيم است . اشرفى معمولا قيمتش دو تومان تا بيست و پنج هزار ريال است . پنج هزارى قيمتش يك تومان است تا دوازده قران . دوهزارى قيمتش پنج قران تا پنج قران و ده شاهى است .