تهران 004 / 1 فرانك ارزش داشته است در صورتى كه قيمت قران ايالات ديگر تماما از يك فرانك كمتر بوده است . . . اين بود كه تا اواسط سال 1287 ( ه . ق ) 1870 ( م . ) علاوه بر طهران در شهرهاى ديگر مثل تبريز ، قزوين ، رشت ، بارفروش ( بابل فعلى ) ، استرآباد ، مشهد ، قم ، كاشان ، اصفهان ، همدان ، كرمانشاه ، شيراز و كرمان و گاهگاهى هم در سيستان و هرات دستگاه منگنه براى سكه زدن پول وجود داشت و اين حق متعلق به حكام بود در مقابل مبلغ معينى كه ساليانه به رئيس كل ضرابخانه مىپرداختند ، و از همين جهت 25 درصد از قيمت قران همدان و مشهد و استرآباد را در معامله كسر مىنمودند .
از طرف ديگر هم از آنجايى كه دولت قرانهاى مستعمل را هيچوقت جمع نمىنمود ، اشخاصى كه داراى اين گونه قرانها بودند مجبور بودند ، آنها را به زرگرها براى نقرهكارى بفروشند و روز به روز مقدار قران كمتر مىشد .
ناصر الدين شاه در سال 1282 ( ه . ق ) به سفير ايران در پاريس ، حسين على خان گروسى كه بعدها وزارت فوايد عامه و لقب اميرنظامى يافت امر داد كه لوازم ضرابخانه به طرز جديد خريده و به ايران بفرستد . آلات مذكور پس از رسيدن به ايران مدتها به مناسبت عدم وسايل حمل به طهران در انزلى ماند و اول بار كه ميسر گرديد ، در ضرابخانهء تازه كه بدستيارى پشان سابق الذكر ، بالاخره در سال 1294 ( ه . ق ) در تهران برپا شده بود پول سكه شود و در همين سال بود . « 1 »
نرخ اجناس و ارزاق در سالهاى 1271 و 1333 و 1335 قمرى در سال 1271 قمرى زمان ناصر الدين شاه . « 2 »
جنس / وزن / قيمت
گندم ساوجبلاغى / خروار / 23 قران
گندم شهرى / خروار / 20 قران
جو / خروار / 20 قران
كاه / خروار / 6 قران
زغال چوب / خروار / 25 / 16 قران
هامش
( 1 ) - همان ، ص 171 - 172 با اندك اختصار .
( 2 ) - نقل از شمارهء 200 وقايع اتفاقيه طهران ، 2 ربيع الاول 1271 ( ه . ق ) نقل از گنج شايان ، ص 186 .