يخچالهاى تهران
از ميانهء بهار تا اوايل پاييز ، هواى تهران گرم و بويژه در تابستان گرماى آن سخت آزاردهنده است . مردم براى خنك شدن خود عموما از آب يخ و يا شربت و دوغى كه به وسيلهء يخ سرد شده بود براى رفع تشنگى و خنك شدن استفاده مىكردند .
در تهران غير از كوههاى شميران كه در شمال آن قرار دارد ، كوهى كه در آن برف و يخ وجود داشته باشد ، نبود . چنان كه در كوههاى شميران هم برف و يخها از اواسط بهار آب مىشد ، مگر آنكه به يخچالهاى طبيعى توچال دسترسى پيدا كرد كه آن هم كار دشوارى بود . بنابراين چاره در آن بود كه در ماههاى سرد زمستان بويژه شبهاى يخبندان ، يخ مصنوعى درست كنند . از اين رو در برخى از نقاط داخل شهر و يا خارج شهر يخچالهايى ساخته بودند كه در آن يخ مصنوعى تهيه مىكردند .
طبق آمار سال 1317 ( ه . ق . ) برابر با سال 1278 ( ه ش . ) و 1899 ( م . ) در تهران روى هم رفته 24 يخچال وجود داشت كه در محله دولت 8 يخچال در محلهء سنگلج 10 يخچال در محله بازار 2 يخچال و در محلهء چالميدان 4 يخچال وجود داشت . « 1 » متأسفانه از شمار يخچالهاى خارج از باروى تهران آگاهى نداريم .
حسين جودت دربارهء يخچالهاى تهران مىنويسد :
« براى تهيهء يخ در تهران و اغلب نقاط كشور يخچالهايى مىساختند كه وسعتى زياد داشت و سرپوشيده و بسيار عميق بود و با پلههايى زياد در بدنهء گود از سطح زمين به عمق آن مىرسيدند .
در بيرون اين يخچال ، ديوار بسيار بلندى كه ده تا دوازده متر ارتفاع داشت و يا چينهاى برپا مىساختند كه جلو تابش آفتاب را بگيرد . در قسمت شمال اين ديوار زمين را تا يك متر بلكه
هامش
( 1 ) - آمار دار الخلافه تهران ، مقابل ص 354 ، جدول پيوست كتاب كه قبلا نيز در اين كتاب آمده است .