تعلق گرفت ، خود ذات ملكوتى صفات شاهنشاهى بر اين علم اطلاع تمام يافته بر آن شدند كه يكى از چاكران دربار حضرت شاهنشاهى و خاصان خلوت همايون نيز در اين فن مهارتى تمام يابد كه سفرا و حضرا به موجب امر قدرقدر [ ت ] ملوكانه ، آشنا و غريبه و ابنيه و آثار قديمه را عكس بردارد و خاطر مبارك همايون را در اوقات فراغت بدان مشغول سازد . پس آقا رضا پيشخدمت خاصه كه امروز آجودان مخصوص حضور همايون و خازن صرف جيب مبارك اعليحضرت شاهنشاهى و محل وثوق و اعتماد ذات كامل الصفات خسروانى و از خانزادان حقيقى و تربيت يافتگان اين دولت قوى شوكت است به آموختن اين علم شريف بر حسب امر همايون مأمور گشت . چندى برنيامد كه از يمن توجهات ملوكانه در اين علم تكميل يافت و شناسايى كامل حاصل نمود . خاطر مبارك خسروانى از اين معنى خرسند گشته مشار اليه را به عواطف ملوكانه مفتخر ساخته از براى انتشار اين علم و وسعت در اين عمل يكى از عمارت مخصوص پادشاهى را مخصوص عكاسخانهء مباركه فرموده كه گاهى كه از كارها فراغت حاصل مىفرمودند و براى تماشا و ترقى اين عمل به آنجا تشريف مىبرند . در اسفار بزرگ مثل سفر خراسان و مازندران و كربلاى معلى ، جميع اماكن و ابنيهء قديم و آثار بعيده را عكس برداشت و مرقع ( آلبوم ) ساخته به حضور مبارك تقديم مىنمودند كه الآن هم در حضور همايون است . » « 1 »
همچنين در سال 1284 ( ه . ق . ) كتابى نيز دربارهء عكاسى توسط ميرزا كاظم ، معلم شيمى ترجمه و تأليف شد . « 2 » در اين كتاب آمده است :
« روز بيست و هشتم و بيست و نهم در بلدهء سبزوار اقامت و با علماى اين ديار خاصه جناب حاجى ملاهادى سبزوارى كه از اجلهء حكماى متالهين است ملاقات و مفاوضات فرمودند و آقا رضاى عكاسباشى پيشخدمت خاصه ( آجودان مخصوص و خازن صرف جيب همايون ) حسب الامر عكسى از جناب حاجى ملاهادى برداشت و چون جناب حاجى تا اين وقت عمل عكاسى را نديده بلكه آن را مخالف قانون و براهين علميهء حكماى سلف مىديدند نهايت متعجب شدند . » « 3 »
در سال 1290 ( ه . ق . ) آقا رضاى عكاسباشى و پيشخدمت مخصوص ، خازن صرف جيب و آجودان مخصوص ناصر الدين شاه گرديد و دستخطى در اينباره صادر شد . بدين قرار كه :
هامش
( 1 ) - مرآة البلدان ، ج 2 - 3 ، ص 1445 - 1448 .
( 2 ) - همان ، ص 1565 .
( 3 ) - همان ، ص 1539