كاغذ را « منفيه » « 1 » مىناميدند و از روى اين كاغذ عكسهاى صحيح برمىداشت و آنها را « موجبه » « 2 » ناميد . در همين ايام ، حكما و ارباب صنايع در تكميل اين قاعده برآمدند و ادويه مناسب اين اعمال از قبيل قليائيان و املاح فضى و ذهبى [ نقرهاى و طلايى ] و جوهريات مأخوذه از مازو و سركه و ليمو مشكوف ساختهاند و عدد نسخهها و عاملين و قواعد زياد شد و رفته رفته هشت ساعت زمان عكاسى به چند ثانيه رسيد و بيست و نه سال قبل برادرزادهء نيپس مذكور داشت ، در مجلس علما كه اگر پردهاى از سفيدهء تخممرغ كه ممزوج با ادويه عكاسى باشد در صفحه شيشه بكشند و مجاور روشنايى نمايند صورتهاى عكاسى بهتر از كاغذ برداشته مىشود . بيست و شش سال قبل لگرى « 3 » نام ثابت نمود كه استعمال كلديون « 4 » در عكاسى مناسب است هم سرعت عمل بيشتر مىشود و هم صورت كاملتر و دقيقتر منعكس مىشود .
بالجمله آغاز ترقى عكاسى ، زمان كشف كلديون است و اكنون اين قاعده معمول عكاسان جميع روى زمين است و تقريبا ساير قواعد متروكاند و اينگونه عكاسى فوايد كليه براى عامهء ناس پيدا كرده بلكه بر علوم طبيعى و جغرافيا و سياحت و نجوم و رصدخانه خدمات كليه كرد و موجب ترقى آنها و سبب منطبعهء فتوگرافى « 5 » از ابنيه و اشخاص تاريخى حقيقى و يادگارى ابدى به جا گذاشت كه غالب خلق به اشكال ملحوظ عكس از دورى يا مرگ خويشان و دوستان خود تسلى مىتوانند داد .
در اواخر عهد شاهنشاه مبرور ، محمد شاه غازى ، البسه الله ثوب النور ، مسيو ريشار خان سرتيپ معلم كه اكنون زبان انگليسى و غيرهء مدرسه دار الفنون را معلم است با زحمات زياد بر روى صفحهء نقره عكس مىانداخت و در اوايل سلطنت شاهنشاه ، روحنا فداه ، كه بناى مدرسه دار الفنون شد ، مسيو كريشش نمساوى [ اتريشى ] معلم توپخانه قدرى در روى كاغذ امتحانات عكاسى نمود . مسيو فكتى « 6 » معلم طبيعى اول كسى است كه در مدرسهء طهران ، كلديون استعمال نمود و مسيو كارليان كه براى انتشار علم و عمل عكاسى با فرخخان امين الدوله از پاريس به طهران آمد ، عكس كلديون را شايع كرد و چون خاطر خطير همايون به رواج و ترقى اين علم
هامش
( 1 ) -Negative( 2 ) -Positive( 3 ) -Le Grey( 4 ) -Collodion( 5 ) -Photographie( 6 ) .Fochetti