اعلان
« پردههاى جديد تماشايى سيمونو توگراف كه عوالم خارجى را بطور حركت و تجسم نشان » « مىدهد بتازگى وارد شده و در خيابان ناصرى در يكى از مغازههاى جناب تاجرباشى تماشا » « داده مىشود مقدم آقايان محترم از يكساعت بعد از ظهر تا دو ساعت از شب گذشته در كمال » « احترام پذيرفته مىشود »
گفتنى است كه آقاى محمد مشيرى در پيشگفتارى كه براى سفرنامه ابراهيم صحافباشى كه به سال 1314 قمرى برابر با 1276 خورشيدى و 1897 ميلادى به فرنگ رفته بود ، از گفتارى كه آقاى فرخ غفارى در زمينه سينما و ابراهيم صحافباشى نوشته بهره برده و عينا آن را نقل كردهاند آورده است :
« . . . . ابراهيم صحافباشى . . . نيز سفرى شش ماهه براى داد و ستد و جواهر به دور دنيا رفت و سفرنامهاىخواندن در اين باره نوشت در ذوالحجه ماه مه همان سال در لندن دستگاه سينما توگراف را ديد « 1 » و شرح او ظاهرا نخستين ذكريست كه يك نفر ايرانى دربارهء اين اختراع جديد كرده است . صحافباشى ضمن مسافرتهاى خود اجناس ژاپنى براى فروش به تهران مىآورد و به گفته پسرش جهانگير قهرمانشاهى در محل فعلى چهارراه مهنا در تهران ( ميان سينما كريستال در لالهزار نو و خيابان ارباب جمشيد ) مغازهاى براى فروش اشياء تزئينى چينى و ژاپنى و اروپايى داشت . پسرش نيز او را واردكننده فونوگراف ( گرامافون ) و نيكلسازى به ايران مىداند . باز به گفته جهانگير قهرمانشاهى نخستين محل نمايش فيلم را كه صحافباشى برقرار كرد ، پشت مغازهاش در حياطى بود كه مشتريانش از اعيان ( منجمله اتابك و علاء الدوله ) بودند از فيلمهايى كه نمايش داده مىداد كه داستان مردى بود كه « بيش از صد نفر را وارد يك كالسكه مىكرد و يا از مرغى بيش از بيست تخم مىگرفت » و اين نوع فيلمهاى حقهدار معمول كمديهاى آن زمان بود . صحافباشى ( به گفتهء جناب عبد الله انتظام كه شاهد عينى واقعه بوده است ) در ماه رمضان ( ه . ق . ) 1322 برابر با نوامبر 1904 ( م . ) در اول خيابان چراغگاز ( اميركبير فعلى ) نخستين سالن بهرهبردارى سينمايى عمومى را برپا كرد و فيلمهاى كمدى يا خبرى واقعى ( يا ساخته از روى وقايع ) را كه هر كدام بيش از ده دقيقه طول نمىكشيد و اغلب از شهرهاى ادسا و رستو در
هامش
( 1 ) - فقرهء ديگر بقوه برقيه آلاتى اختراع كرده كه هر چيز را به همان حالت حركت اصلى مىنمايد مثلا آبشار امريكا را بعينه نشان مىدهند . فوج سرباز را با حالت حركت و مشق ، قطار آهن را در حالت حركت به همان سرعت تمام مىنمايد و اين فقره از اختراعات امريكايى است . ( سفرنامه ابراهيم صحافباشى تهرانى . باهتمام محمد مشيرى . شركت مولفان و مترجمان ايران 1357 .
ص 39 . )