شده است در مدرسه صدر و مسجد شاه . صدر العلما و عده زيادى از سادات و طلاب كفن به گردن انداخته قرآن در دست بدون اسلحه عازم رفتن به مجلس و امداد از ملت بودند . . . چند دفعه عازم شدم كه اسلحه خود را بردارم و بروم مسموع گرديد هر كس را در كوچه و بازار و خيابان با اسلحه ببينند با تير مىزنند به اين جهت و جهاتى ديگر كه يكى از آنها نوشتن اين تاريخ است ( منظور تاريخ بيدارى ايرانيان ) راضى نشدم كه خود را بكشتن بدهم و الان كه طرف عصر است جز صداى توپ ديگر صدايى شنيده نمىشود . چند نفر را هم فرستاديم كه تحصيل خبر نمايند هر چه خبر رسيد درج مىنمايم ولى خدا گواه است از غصه ملت و سادات و علما ديگر حالتى باقى نمانده است . امروز روز امتحان است هر كس شهيد شد در راه وطن خوشا به حال او يا ليتنى كنت معهم فافوز فافوزا عظيما . . . آنچه على التحقيق خبر رسيد از اين قرار است : شب گذشته قزاق و سرباز اطراف مجلس و مدرسه را گرفته صبح احدى را مانع از خروج نبودند الا آنكه كسى را نمىگذارند وارد شود . در وقت ورود جناب آقا سيد جمال افجهاى مانع ورود ايشان مىشوند كه انجمن آذربايجان در مقام حمايت و مدافعهء از آقا تير مىاندازند به قزاق و يك نارنجك هم مىاندازند به اين انداختن بم ( بمب ) و شليك بىموقع ، قزاق برمىگردد در باغشاه اذن شليك را گرفته مراجعت مىكنند به شليك توپ مجلس را منهدم و خراب مىكنند ، مدرسه سپهسالار را نيز گلدسته و گنبد او را خراب كرده اسباب مجلس را كه بالغ بر يك كرور تومان بود به غارت بردند . مدرسه سپهسالار را نيز غارت كردند . انجمن آذربايجان و انجمن مظفرى و خانهء بانو عظمى و خانه ظل السلطان و دكاكين اطراف و خانههاى اطراف خراب و اسبابش غارت شد . مجملا نه ساعت جنگ بين ملت و درباريان طول كشيد تا بالاخره ملت مقلوب و درباريان غالب شدند . » « 1 »
يحيى دولتآبادى محاصره مجلس و مدرسه سپهسالار اين گونه شرح داده است .
« . . . قزاق و سرباز طرف سرچشمه راه خيابان و سركوچه پشت مسجد را مىگيرند و دو طرف خيابان روبه مجلس سوار قزاق ايستاده . يك دسته سوار قزاق روبروى در مجلس عرض خيابان نگارستان را مىگيرد و هم يك دسته قزاق از طرف خانهاى ظل السلطان آمده بالا دست انجمن آذربايجان سر خيابان را مىبندند . يك دسته در سر خيابان سيف الملك راه عبور آن خيابان و خيابان صفى عليشاه را مسدود مىكنند . يك يا دو عراده توپ همراه دارند . هر كس نقشه بهارستان و مسجد سپهسالار يا فضاى نگارستان و خيابانهاى اطراف نظاميه را بداند
هامش
( 1 ) - تاريخ بيدارى ايرانيان . بخش 2 ص 157 - 156 با اندك اختصار