در سال 1327 ( ه . ق . ) ، به مديريت والده مقامى علويه رشديه ، مدرسهء عفاف در سه راه عودلاجان تأسيس شد . هم در اين سال مدرسهء تربيت دختران به مديريت همسر عمويم طوبى رشديه در چهارسو چوبى دروازه قزوين تأسيس شد كه هر دو از مدارس خوب شهر ما بودند .
مدرسهء شمس المدارس به مديريت خانم عطايى در خيابان عين الدوله ، و مدرسهء حجاب به مديريت همسر عموى ديگرم در گذر معير نيز بعدها تأسيس شدند . در سال 1329 ( ه . ق . ) مدرسهء صدوقى در گذر مستوفى ، و مدرسهء خيرات الحسان به مديريت مادر نويسنده در پاچنار تأسيس شد . مديرهء مدرسهء شمس المدارس كه اسم كوچكش فراموش نويسنده است از زنان بسيار هنرمند و دانشمند كشور ما بود . . . » « 1 »
ميرزا حسن رشديه در ذيقعدهء سال 1363 ( ه . ق . ) ، 21 آذر 1323 ( ه . ش . ) در قم ديده از جهان فروبست و در قبرستان حاج شيخ عبد الكريم به خاك سپرده شد . « 2 »
مدرسهء عالى علوم سياسى
توسعهء روزافزون روابط ايران با ممالك اروپايى ، زمامداران ايران را متوجه كرد كه بايد مأمورين مخصوصى براى نمايندگيهاى ايران در خارجه تربيت كرد . زيرا رجالى كه در ايران بزرگ شده و تربيت يافته بودند ، هر چند به آداب دربارى و رسوم كشورى مملكت خود واقف بودند ، لكن از آداب و مقررات و اصول معمول در كشورهاى اروپايى اطلاعى نداشتند و اين مسأله به حق يكى از بزرگترين علل زيانهاى وارد بر ايران در طول دورهء سلطنت پادشاهان قاجاريه بوده است . در زمان ناصر الدين شاه كه قرار اعزام محصل به اروپا گذاشته شد ، چند تن ازجمله ميرزا رضا خان گرانمايه ، پسر ميرزا حسين سرابى و ميرزا عبد الله ، پسر ميرزا محمد خان صديق الملك و ميرزا زين العابدين كاشانى وارد تحصيل در رشتهء حقوق بين الملل و علوم سياسى شدند . بعدها نيز كسانى از رجال ايران كه فرزندان خود را به خرج خود به اروپا فرستادند ، آنها را به تحصيل در اين رشتهها واداشتند كه از آن جمله ميرزا نصر الله خان نائينى ، مشير الدوله ، وزير امور خارجه و صدراعظم مظفر الدين شاه را مىتوان نام برد . وى از وقتى كه رئيس ادارهء روس در وزارت خارجه بود ، سه پسر خود على و حسن و حسين را براى تحصيل به اروپا فرستاد . على پسر زيبا و برازندهء او در اروپا مسلول شد و بدرود زندگى گفت . حسن - مشير الملك ، مشير الدولهء بعد و پيرنياى
هامش
( 1 ) . سوانح عمر ، ص 148 .
( 2 ) . همان ، ص 147 .