تربيت بنات و دوشيزگان وطن بكوشيم و به آنها لباس علم و هنر بپوشانيم ، چه تا دخترها عالم نشوند ، پسرها به خوبى تربيت نخواهند شد .
در اين گفتگو و مذاكره بوديم كه فرزند آن جناب آقا ميرزا سيد محمد صادق ، رئيس مدرسه اسلام وارد شد و در باب مدرسهء دوشيزگان اينطور فرمود : چيزى كه مانع ايجاد و احداث مكاتب دخترها است ، نبودن اداره نظميه و نداشتن پليس مرتب و مصادف شدن دخترها با اشرار در هنگام ذهاب و اياب ، و ممانعت معاندين و تهيه نكردن زنان معلمه بااخلاق و ترتيبات صحيحه ، و كتب كلاسى و عدم امنيت و اجراى مجازات الواد [ كذا ] ، بر فرض اسم حضرت حجة الاسلام منع معاندين را بردارد ، با جوانان جاهل و اشخاص عزب بىلجام چه كنيم ؟ اگر يك نفر از اشرار با يكى از دخترها طرف شد و اسباب زحمت را فراهم آورد كى ممانعت مىكند و كه مجازات مىدهد ؟ اگر دخترى راه خود را كج كرده ، عوض رفتن به مكتب رفت به خانهء يكى از دوستان خود ، پدر و مادر آن دختر چگونه مطلع مىشوند و چطور دختر خود را در خانهء غير بيابند ؟ استطاعت آن كه در هر مدرسه فراش متعدد بياوريم كه نداريم پس بايد نخست ادارهء پليس و نظميه را مرتب كنند ، سپس موجبات تأسيس مدارس دخترها را فراهم نمايند كه اقلا اگر هنگامى يك نفر خواست راهزن دخترى شود ، پليس فورا او را دستگير نمايد و مجازات او را در نظميه بدهند و از احدى هم ملاحظه ننمايند ، ديگر آن كه معلم مردانه كه نمىتوان براى دخترها آورد ، پس بايد در فكر معلمهء زنانه باشيم ، تا در وقت و موقع آنها را به كار واداريم . چه احتجاب و مستور بودن زنان كار و تكليف آنان را مشكل و سخت نموده است ! » « 1 »
شمس الدين رشديه ، پسر ميرزا حسن رشديه مىنويسد :
« در سال 1321 ( ه . ق . ) در قسمت مجزاى خانهء خود مدرسه پرورش دختران به مديريت طوبى رشديه ، زن عموى نويسنده تأسيس شد و مورد استقبال واقع شد . روز چهارم تأسيس ، 17 شاگرد داشت كه فراشان دولتى تابلو را با فحش و تهديد برداشته ، مدرسه را منحل كردند .
در سال 1326 ( ه . ق . ) ، شادروان بانو طوبى آزموده ، به مساعدت و همراهيهاى معنوى پدرم ، مدرسهء ناموس را در خيابان شاهپور ، نزديك چهارراه حسنآباد تأسيس كرد . و الحق اين بانو را كه در پيشرفت فرهنگ زنان سهم بسزايى دارد ، بايد پيش قدم تربيت بانوان ايران دانست .
اين مدرسه مورد استقبال همگان قرار گرفت . در نظامنامهء مدرسه ثبت است كه هميشه يكى از دختران رشديه معلم مدرسه خواهد بود .
هامش
( 1 ) . تاريخ بيدارى ايرانيان ، بخش اول ، ج اول ، ص 243 - 244 .