چند خانوادهء اروپايى كه در تهران اقامت دارند پرداختهاند . عدهء زيادى از دختران ارمنى هم به مدرسهء آنها مىروند و عدهء قليلى از مسلمانان هم اطفال خود را تحت پرستارى خواهران قرار دادهاند به اين شرط كه در عقيده و مذهب آنها دخالت نكنند . دختران در اين مدرسه خواندن و نوشتن و خياطى و اتوكشى و خانهدارى ياد مىگيرند ، يعنى تعليماتى كه ايرانيان با آنها آشنايى ندارند . زبان فرانسه و مختصرى تاريخ و جغرافيا هم به آنها تدريس مىشود . زنان اندرون شاهى هم گاهى اين خواهران را مىپذيرند و مساعدتى به آنها مىكنند . شاه هم ساليانه هزار و پانصد فرانك به آنها اعانه مىدهد و روى هم رفته اوضاع مالى ميسيون بدنيست . . . » « 1 » دادن اعانه منحصر به اين مدرسه نبوده است بلكه به مدرسهء دخترانهء امريكايى هم داده مىشده است . به اين ترتيب كه در سال 1268 ( ه ش . ) 1889 - 1890 ( م . ) ، ناصر الدين شاه نسبت به مدرسهء دخترانهء آمريكايى - دبيرستان نوربخش بعدى واقع در خيابان حافظ جنب تالار فرهنگ - كه نخستين آموزشگاه دختران در تهران بوده است ، ابراز علاقه مىنمايد و فرمان مىدهد يكصدتومان در سال كمك خرج به مدرسه اعطا گردد . . . در آن هنگام مدرسه 77 شاگرد داشته و گويا يكى از آنها مسلمان و يكى هم يهودى بوده است . در سال 1308 ( ه . ق . ) مدرسهء پسرانهء آليانس فرانسه در تهران افتتاح شد ، شرح ديدار ناصر الدين شاه از مدرسهء دخترانهء آمريكايى بدين قرار است :
. . . در يكى از روزهاى پاييز سال 1269 ( ه ش . ) برابر با سال 1308 ( ه . ق . ) و 1890 ( م . ) ( چهارم نوامبر ) يعنى شانزده سال پس از گشايش مدرسه ، صبحگاهان هنگامى كه دختران در تالار جمع شده بودند ، شاه و ملازمان دربار وارد مىشوند . شاه شخصا از دختران امتحانى مىكند و يكى از آنان را پاى تخته سياه مىخواند كه چيزى بنويسد ولى طفلك از هيبت شاه ياراى نوشتن نداشته است . شاه گچ را از دست دخترك مىگيرد ، به خط خود روى تختهسياه [ كلماتى را ] مىنويسد كه بعدا قاب مىكنند تا از ريزش محفوظ بماند . . . مىگويند شاه بازرسى كامل و دقيقى در مدرسه به عمل مىآورد . حتى خوابگاه دختران و زيرزمينها را نيز مىخواسته است شخصا سركشى نمايد ولى وى را منصرف مىكنند . دو سال بعد چون گفته بودند دختران مسلمان كفشهاى پاشنه بلند به پا كرده و به لباس ارمنى ملبس شدهاند شاه غدغن مىكند دختران مسلمان به مدرسه آمريكايى بروند ، ليكن بعد از ماه رمضان ممنوعيت رفع مىشود . محل اين مدرسه نزديك كالج آمريكايى و حدود دبيرستان نوربخش امروز بوده است و بعدا آمريكاييها عمارت ارفعيه را از پرنس ارفع به مبلغ سى هزار دلار كه آن روز معادل سى هزار تومان بوده است
هامش
( 1 ) . سفرنامه مادام ديولافوا ، ترجمه فرهوشى ، ص 119 . نقل از تاريخ مؤسسات تمدنى جديد در ايران ، ج 1 ص 367 - 368 .