محيط شهر افزودند . اين ديوار كه محيط آن بيش از شانزده كيلو متر است ، داراى چندين دروازه است كه مهمترين آنها را با برجهاى پرنقش و نگار و منارههاى درخشانى تزئين كردهاند كه كاشيهاى براق و درخشندهء آنها از دوردست ديده مىشود .
چون شهر در دشتى شنى و پست افتاده است ، چشمانداز و اشراف ندارد . اما يك رشته تپه در شمال آن است كه در پشت آنها سلسله جبال البرز با قلهء معظم دماوند سربرافراشته است ، و در تضاد با دشت هموارى كه در جنوب تا كيلومترها ادامه دارد ، منظره گيرا و با هيبتى بوجود آورده است . كوهها در زمستان جلو بادهاى شمال را مىگيرند ، و دامنه تپهسارها ، با باغها و باغستانهايش در گرماى تابستان تفرجگاه خنك و مطبوعى به وجود مىآورند .
. . . اگر نقشهاى از شهر تهران جلورو داشتيم از روى نقشه معلوم مىشد كه تهران تقريبا به شكل يك هشت ضلعى است ، و قلب شهر در شمال مركز اين هشت ضلعى محصور قرار دارد .
ميدان عمدهء اين قسمت از شهر ميدان توپخانه نام دارد . و آن پهنهء چهارگوشى است كه حدود 275 متر طول و 137 متر عرض دارد ، و ضلع بزرگتر آن در امتداد شرقى - غربى ، و سطح آن با قلوهسنگ مفروش شده است . قسمت مركزى اين متوازى الاضلاع پهناور را حوض بزرگى فرا گرفته كه اطرافش را نردهء آهنى كشيدهاند و در اطراف آن توپهاى چرخدار قديمى را قطار كردهاند . منتهااليه شرقى ميدان عملا به ساختمان و زمينهاى بانك شاهى ايران اختصاص داده شده است كه عمارت سفيد معظمى است به سبك مختلط فرنگى و ايرانى ، و دروازه طاقدار طرف چپ آن به درون باغ مصفايى باز مىشود و در آنجا اعضاى انگليسى بانك در روزهاى تعطيل به تنيسبازى مىپردازند . خيابان عمدهء شهر يعنى خيابان علاء الدوله از شمال ميدان بزرگ مىگذرد و در امتداد آن سفارتخانههاى خارجى و تعدادى از خانههاى زيباى شهر قرار گرفتهاند . در مغرب ميدان توپخانه ، سربازخانه و عماراتى از نوع ساختمانهاى شمال و جنوب ميدان واقع شده است . دروازههايى كه در مدخل چند خيابانى كه از ميدان منشعب مىشوند ساخته شده است به علت كاشيهاى درخشان و تزئينات خيالانگيزشان تماشايى هستند .
چشمگيرترين اين دروازهها آن است كه در مدخل خيابان الماسيه را پاس مىدارد . اين خيابان از گوشه جنوب غربى ميدان به قصر سلطنتى مىپيوندد . و در مواقعى كه شاه در تهران است پرچم سلطنتى برفراز دروازه الماسيه در اهتزاز مىباشد .
از همينجا ما ميدان بزرگ را ترك مىگوييم و به ديدن قسمتى از شهر كه در جنوب ميدان واقع شده و براى مسافران خارجى تماشايىتر و جالبتر است مىرويم . اين قسمت كهنهترين و
سرگذشت تهران ( فارسى ) — صفحة 525
مساهمون: حسين شهيدى مازندرانى
ص٥٢٥