اما اثر ارزندهاى كه از اوايل سلطنت مظفر الدين شاه در دست است آمارى است كه در سال 1317 ( ه . ق . ) برابر با 1899 ( م . ) و 1278 ( ه ش . ) يعنى چهار سال بعد از سلطنت ناصر الدين شاه ، تهيه شده است .
آمار سال 1317 ( ه . ق )
حسن اخضر عليشاه تهيهكنندهء اين آمار در مقدمهء خود بر آمار مىنويسد :
« بسم الله الرحمن الرحيم
الحمد لله الواحد الاحد الذى لم يلد و لم يولد و لم يكن له كفوا احد ، و الصلاة و السلم على المحمود الاحد ابو القاسم محمد صلى الله عليه و آله ، سيما على المرتضى ولى الله و وصى بنى الامجد و على ابنائه و اولاده المسدد صلوة و سلاما سرمدا من الازل الى الابد .
و بعد ، اين خاكپاى گدايان بىسروپا ، و كلب آستان دوستان مولا ، و ريزهخوار خوان حضرت نعمت الله ، الفقير حسن اخضر عليشاه ، غفر له الله ، به طريق عرض اظهار مىدارد كه پس از استرشاد ، حضرت استادم هر سال از عمر را در اشتغال به امرى امرم فرمود ، تا سنهء هزار و سيصد و هفده ، فقير را پيش آمد كه در طبقهاى از طبقات نوكر ، در كسوت فقر ، يك سال خدمت دولت كنم . در سنهء مذكور ، كه عهد سلطنت زيب افسر ساسانيان ، افسر تاج كيانيان ، و گلتاج تخت پيشداديان ، السلطان بن السلطان بن السلطان بن السلطان بن السلطان ، و الخاقان بن الخاقان بن الخاقان بن الخاقان ، ابو الفتح و النصر ، ابن البذل و الايثار ، ظل الله الملك الواحد القهار ، ابد الله عيشه فى الليل و النهار ، و عصر صدارت حضرت مستطاب ، اشرف الوزراء ، سلطان الامراء امين سلطنت و سلطان معين ملت و ايمان ، منظور اليه قاطبهء اهالى ايران ، متوجه اليه مطلق مسلمانان ، برآرندهء زيردستان ، نوازندهء تنگدستان ، مدخل معاش مسكينان ، نقد مخزن گوشهنشينان پورسمى ، پورادهم ، امير اتابك اعظم ، وزير اكبر ايران ، جناب ميرزا على اصغر خان زاد الله تعالى تقربه عند السلطان « 1 »
واجب و ممكن و حدوث و قدم * همه دانند اين سخن ، من هم
حق بود با على ، على با شاه * شاه هم با اتابك اعظم
هامش
( 1 ) . نگارنده بر آن است تا توجه خوانندگان گرامى را به اين گونه چاپلوسيها و وصفهاى بىمعنا براى شاه و وزير كشور دوست و ميهن دوست ! جلب كند .