در اوقات فراغت براى نوشيدن چاى و بازى تخته نرد و در ضمن تبادل نظريات كسب اخبار و شنيدن داستانهاى شاهنامه كه هرشب بهطور متوالى توسط نقال اجرا مىشد به آنجا مىرفتند .
ميعادگاه هنرمندان و شاعران نيز بود و بسيارى از شعرا همه روزه ساعتى چند در قهوهخانه به سر مىبردند و اشعار خود را براى يكديگر مىخواندند . طبقه متوسط و مخصوصا كسانى از قبيل معمار و بنا و نجار و اسفالتكار و نظاير آنان كه محل خاصى براى دفتر خود ندارند با ارباب رجوع خود در قهوهخانهها وعده ملاقات مىگذارند و كسانى كه خواستار ديدار ايشان هستند به همين محلها مراجعه مىكنند . در اطراف قهوهخانهها طاقنماها و شاهنشينهايى مفروش با قالى بوده كه مشتريان و تماشاگران در آنها مىنشستند . بعضى از قهوهخانهها نيز حوض لبريز از آب صاف در وسط داشتهاند . قهوهخانههاى عرب ، بابافراش و طوفان قهوهخانههاى معروف اصفهان در زمان شاه عباس بودهاند . قهوهخانه قنبر مقابل بازار بزرگ تهران در خيابان بوذرجمهرى از قهوهخانههاى معروف تهران بوده است . « 1 »
بگفته ناصر نجمى قهوهخانهها در تهران شكل و وضع خاصى داشتند هر قهوهخانهاى فضاى نسبتا وسيع داشت كه دورادور آن را با سنگ و آجر به صورت سكو در مىآوردند و مردم روى اين سكوها مىنشستند و به نوشيدن چاى و قهوه و كشيدن قليان و حتى ترياك و چپق مشغول مىشدند . . . زيباترين و معروفترين قهوهخانههاى دار الخلافه تهران در پشت شمس العماره واقع بود كه آن را قهوهخانه يوزباشى مىگفتند . در اين قهوهخانه شاهزادگان ، اعيان ، افسران و سرداران قشون جمع مىشدند و به شنيدن شاهنامه و اسكندرنامه مىنشستند . « 2 »
در اينجا بايد افزود كه جعفر شهرى در كتاب خود طهران قديم از قهوهخانهاى بنام يوزباشى واقع در خيابان شاهآباد نام برده است . « 3 »
كه بر نگارنده معلوم نشد ، اين قهوهخانه آيا مربوط به همان يوزباشى است كه در پشت شمس العماره بگفته ناصر نجمى وجود داشت يا كسى ديگر كه عنوان يوزباشى داشته است ؟
ناگفته نماند كه جعفر شهرى از قهوهخانه ديگرى در خيابان ناصريه كه بخشى از اين خيابان در پشت شمس العماره قرار داشت نام برده بنام قهوهخانه پنجهباشى ناصريه . « 4 » كه بدين ترتيب در خيابان ناصريه ( ناصر خسرو ) طبق سخن ناصر نجمى و جعفر شهرى دو قهوهخانه وجود داشته
هامش
( 1 ) - دايرةالمعارف فارسى . به سرپرستى غلامحسين مصاحب . ج 2 ، ص 2095 .
( 2 ) - دار الخلافه تهران . 135
( 3 ) - طهران قديم . جعفر شهرى . ج 2 ، ص 146 و 153 .
( 4 ) - همان ، ص 146