حزبى و صنفى را هم پاطوق مىگويند . در وقتى كه من رئيس ارزاق تهران بودم . « 1 » قهوهخانه قنبر پاطوق نانواها بود . بار فروشهاى ميدان هم قهوهخانهاى داشتند كه پاطوق آنها بود و همچنين ساير اصناف هم هر يك محلى به اين نام دارند كه اكثر سرى به آنجا مىزنند . البته خيلى شنيدهايد كه مىگويند پاطوق فلان آدم در فلان خانه است . در صورتى كه دراين خانه نه طوقى است و نه علامتى و نه محل اجتماعى ولى چون اين شخص به اين خانه رفت و آمد زيادترى دارد بطور استعاره اين خانه را پاطوق اين شخص معرفى مىكنند . . » « 2 »
اينك نگاهى به آمار دار الخلافهء تهران بسال 1269 ( ه . ق ) مىكنيم . طبق اين آمار در محله عودلاجان دو پاتوق وجود داشت كه يكى بنام پاتوق حياط شاهى و محله عربها بود « 3 » و ديگرى پاتوق پامنار و راسته دروازه شميران « 4 »
در محله بازار يك پاتوق بنام پاتوق ملكآباد بود « 5 » و در محله چالميدان سه پاتوق بنام پاتوق سرپولك ، پاتوق درب حمام و پاتوق در باغ پستهبيك . « 6 »
در دوره مظفر الدين شاه پاتوقها تا حدى معناى نخستين خود را از دست داد و به نام پليس مسئول محله ناميده شد . بشرح زير :
طبق آمار 1317 ( ه . ق ) محله دولت : ده پاتوق داشت بنام : پاتوق سيد جعفر ، پاتوق حاجى عباس ، پاتوق نايب محمد ، پاتوق نايب محمدعلى ، پاتوق نايب آقابابا ، پاتوق نايب عزير ، پاتوق نايب حسين ، پاتوق نايب محمد بروجردى ، پاتوق نايب غلامرضا و پاتوق نايب محمد كاشى . « 7 »
محله سنگلج : نه پاتوق داشت بنام : پاتوق نايب شعبان ، پاتوق نايب حسين ، پاتوق نايب رمضان ، پاتوق نايب باقر ، پاتوق نايب محمد على ، پاتوق نايب رضا ، پاتوق نايب صحبت ، پاتوق نايب سيد على اكبر و پاتوق نايب وهاب . « 8 »
محله بازار : پنج پاتوق داشت بنام : پاتوق نايب رجب علما ، پاتوق نايب يوسف ، پاتوق حاجى
هامش
( 1 ) - در زمان احمد شاه قاجار عبد الله مستوفى رئيس ارزاق بود .
( 2 ) - شرح زندگانى من . ج 1 ، ص 279 ، يادداشت 1 .
( 3 ) - آمار دار الخلافه طهران . ص 109 و 56
( 4 ) - همان . ص 112
( 5 ) - همان . ص 147
( 6 ) - همان . صفحات 276 ، 281 ، 289
( 7 ) - همان . ص 358
( 8 ) - همان . ص 424