و از اين تاريخ تا 1297 ( ه . ق ) كه جلد چهارم مرآة البلدان به چاپ رسيد ، ديگر سخنى از و با و شيوع آن در تهران نيست . حال معلوم نيست كه اين امر به سبب عدموجود بيمارى و با و شيوع آن بوده است يا آنكه مؤلف بنا به مصالحى كه از آن بىخبريم نخواسته در كتابش به اين بيمارى اشاره نمايد . در حالى كه اعتماد السلطنه در روزنامهء خاطرات خود كه در واقع نوشتهاى خصوصى بهشمار مىرود دربارهء شيوع و با در تهران سالهاى 1292 مطالب بسيارى نقل مىكند .
مريضخانهء دولتى
در سال 1290 ( ه . ق ) ، ناصر الدين شاه كه تازه از سفر فرنگستان باز مىگشت ، دستور داد مريضخانهاى به سبك بيمارستانهاى اروپا در تهران داير گردد . « 1 »
در مرآة البلدان آمده است :
« روز هيجدهم شعبان ، موكب معلى تشريففرماى مدرسهء مباركهء دارالفنون و مهر مظاهر شاهانه گرديده دستخطى به افتخار اين دو دايرهء جليلهء زايد الوصف پسند خاطر مهر مظاهر شاهانه گرديده دستخطى به افتخار نواب و الا ، اعتضاد السلطنه ، وزير علوم شرف صدور يافت كه سواد آن از قرار زير است :
اعتضادالسلطنه ! مواظبت شما در خدمات دولت هميشه ممدوح و مطبوع ما بوده و اين كه در غياب خود هم به حسن اداره و كفايت خود طورى امر مدرسه و ساير خدمات مقرره را نگاه داشتهايد كه امروز كار مدرسه و مريضخانه را به اين خوبى مشاهده كرديم ديگر بيشتر خاطر ما را راضى كرد . به علامت اين رضا و مسرت خودمان يك ثوب سردارى از ملبوس فرستاديم كه به مرحمت كاملهء شاملهء ما زياد اميدوار باشيد . زياده فرمايشى نيست . « 2 » »
در تاريخ منتظم ناصرى نيز دربارهء مريضخانه چنين مىخوانيم :
« روز هيجدهم شعبان موكب معلى تشريففرماى مدرسهء مباركه دارالفنون و مريضخانهء دولتى شده وضع انتظام اين دو دايرهء جليله پسند خاطر مبارك افتاد . نواب اعتضاد السلطنه وزير علوم را به يك ثوب سردارى ملبوس مبارك مفتخر فرمودند . « 3 » »
گرچه اين بيمارستان زير نظر عليقلى ميرزا اعتضاد السلطنه قرار داشت ولى رئيس آن ميرزا
هامش
( 1 ) . هفتهنامه پزشكى امروز شمارهء 294 سال نهم 27 مرداد 1378 ، مقالهء بو على سينا ، روز پزشك ، بيمارستان سينا ، نوشتهء دكتر عبد الحميد حسابى ، نقل به معنى .
( 2 ) . مرآة البلدان ، ج 2 و 3 ، ص 1738 .
( 3 ) . تاريخ منتظم ناصرى ، ج 3 ، ص 1948 .