عالىقاپوى اصفهان ، عالىقاپوى تبريز و عالىقاپوى تهران .
و اما عالىقاپوى تهران . نام عالىقاپو به معنى در عالى و بلند همانطور كه از كلمهء دوم آن برمىآيد از اصطلاحات تركى است كه در عهد صفويه مرسوم بود و بعدا در مملكت عثمانى به جاى آن اصطلاح باب عالى موسوم شد . ولى در ايران پيش از دورهء صفويه به دروازهء شهرها و در بزرگ كاخها كلمهء درب را اطلاق مىنمودهاند . مثلا در اصفهان محل فعلى دروازه دولت پيش از دوران صفوى درب دولت ناميده مىشد و در همان شهر بناهاى تاريخى درب امام و درب كوشك از آثار قرن نهم هجرى هنوز هم به همان نامهاى پيش از عهد صفوى خوانده مىشود . در كاشان محلهء درب يلان - دروازه پهلوانان - و در شهر ساوه محلهء درب رى - دروازهء رى - از نامهاى پيش از دورهء صفوى و حتى قديمتر از عهد مغول است .
بارى در محلى كه فعلا در ورودى حياط تخت مرمر در ضلع شمال ميدان تخت مرمر قرار دارد ، سابقا سردر بسيار باشكوه زيبايى بود كه رو به ميدان قديم نقارهخانه - ميدان ارك فعلى - مقرنسكاريها و گچبريهاى عالى داشت و از سمت حياط تخت مرمر صحنه جنگ رستم و ديو روى كاشى بالاى ديوار آن را زينت مىبخشود و مشتمل بر هشتى مجلل و اتاقهاى دربان و غيره بود . سردر مزبور مانند آثار فراوان ديگر كاخ گلستان در دورهء ناصر الدين شاه قاجار احداث گرديده بنام عالىقاپو خوانده مىشد . در سال 1309 ( ه ش . ) آن را منهدم ساختند و اكنون در همان محل با چند متر اختلاف مكان مدخل حياط تخت مرمر واقع است كه دو ستون مرمر كوچك و ظريف در دو سمت قرار دارد .
تنها اثرى كه از بناى عالىقاپو تهران باقى مانده كاشيهاى صحنه جنگ ديو و رستم است كه از روى همين صحنه در بالاى در ارك كريم خان در شيراز ساخته شده است و هنگام خرابى بناى نامبرده آن را در انبار اداره بيوتات نگهدارى كردند و در سال 1314 ( ه ش . ) ضمن ساختمان ورزشگاه امجديه در محل فعلى بالاى ديوار روبروى مدخل اصلى ورزشگاه مزبور نصب نمودند لوحهء اين كاشى به امضاى محمد قلى شيرازى و مورخ سال 1273 ( ه . ق . ) است . « 1 »
خانهء وثوق الدوله
يكى ديگر از بناهاى تاريخى كه از دورهء قاجاريه در تهران بر جاى مانده است امروز در محلهء سرچشمه و در خيابان اميركبير ، كوچه ميرزا محمود وزير قرار دارد .
هامش
( 1 ) - آثار تاريخى تهران ، ص 117