كردوى نام برادر بهرام چوبينه بوده است و اين هر دو از ديه مهران در شميران و مقيم رى بودهاند . « 1 » گونهء ديگر اين نام گردوى است كه نام برادر بهرام چوبين و از خاندان مهران بود . در شاهنامه فردوسى نخستين بار از گردوى در دوران پادشاهى خسرو پرويز سخن به ميان آمده است .
چو گردوى و شاپور و چون انديان * سپهدار ارمينيه رادمان
مىدانيم كه گردوى يا كردوى پسر بهرام گشنسپ بود . « 2 »
در مرآة البلدان زير نام جهاننماى نياوران مىخوانيم :
« ابتدا به امر خاقان خلد آشتيان فتحعليشاه . . . در محلى كه حالا قصر نياوران ديده مىشود عمارتى جزئى بنا نموده بودند و در فصل ييلاق گاهى موكب خاقانى بدين محل نزول و اقامت مىنمود . شهريار بهروز ماضى محمد شاه . . . قدرى بر آن افزودند . در اين عهد معدلت مهد آن بنا را محو ساخته و قصر و عمارتى عالى به امر . . . همايون در نياوران به مباشرت والد نگارنده اعتماد السلطنه حاجى على خان . . . بنا شد و بعد از آن نيز بر آن افزوده شد و چون مشرف بر صحراى دامنه كوه البرز و تا شهر همه جا نمودار بود آن را جهاننما خواندهاند . » « 3 »
همچنين در همين كتاب ذيل وقايع سال 1268 ( ه . ق . ) باز دربارهء قصر نياوران آمده است :
« . . . حكم شد . . . عمارات جديد سلطانى در قصبه نياوران بنا نمايند و بازارى مشتمل بر يك صد باب دكان در نياوران بسازند . « 4 » . . . موكب همايون روز يكشنبه بيست و چهارم شعبان [ 1268 ( ه . ق . ) ] با شكوهى تمام عزيمت ييلاق فرموده تشريف فرماى قصر نياوران شدند . قصبه نياوران رونقى حاصل نموده است . » « 5 »
« در المآثر و الآثار نيز علت نامگذارى قصر نياوران به صاحبقرانيه چنين آمده است :
« و ديگر كوشك مشهور به صاحبقرانيه است كه در قصبه نياوران افتاده و چون پس از قرن اول سلطنت جاويد تشييه يافته و موهبت ميمون و عنوان همايونى موسوم گرديده و وضع اين قصر در سلطنت شاه مرحوم محمد شاه غازى عبارت از يك بالاخانهء مختصر و ذوجنبين بود
هامش
( 1 ) - تهران در گذشته و حال ، ص 445
( 2 ) - فرهنگ شاهنامه ( نام كسان و جايها ) . حسين شهيدى مازندرانى ( بيژن ) ، ص 612 . و نيز بنگريد به تاريخ ايرانيان و عربها در زمان ساسانيان ، تئودور نولدكه ترجمهء عباس زرياب 242
( 3 ) - مرآةالبلدان ، ج 4 ، ص 2307
( 4 ) - همان ، ج 2 و 3 ، ص 1127
( 5 ) - همان ، ص 1130