دامنه سلسله جبال البرز و در وسط پارك خوش منظرهاى كه بر سرتاسر جلگهء شميران تسلط دارد احداث گرديده است . حتى در روزهاى بسيار گرم زير سايه درختان تناور اين باغهاى زيبا انسان از احساس هواى خوش و خنك بسيار لذت مىبرد شاه قسمتى از چله تابستان را در اين قصر مىگذراند . روحيهء پرتحرك و زندگى سيار شاه ايجاب مىكند كه همواره تعداد كثيرى از همراهان آماده باشند كه در اين سير و سياحتها به دنبال وى راه بيفتند . به اين جهت مىگويند كه عدهاى از بزرگان دربارى روى زين اسب مىخوابند تا به مجرد اولين ندا حاضر يراق و مهياى حركت باشند .
در تهران هنگام تابستان هوا به قدرى گرم است كه تابش مستقيم آفتاب تخممرغ را مىپزد .
در اين فصل ، هواى اين شهر به ناسالمى در همه جا مشهور است و از ماه مه اهالى شهر به طور دسته جمعى به سوى ارتفاعات شميران در شمال پايتخت عزيمت مىكنند .
دهكدهها و آباديهاى زيادى در زمينهاى شميران بهطور پراكنده از هم احداث شدهاند . محل زمينهايى كه خانههاى ييلاق نمايندگيهاى كشورهاى بيگانه در آن بنا گرديده از طرف شاه به آنها اهدا شده است . » « 1 »
اما ببينيم دكتر فووريه دربارهء نياوران و قصر صاحبقرانيه در كتاب خاطرات خود چه مىنويسد . دكتر فووريه مىنويسد :
« قصر صاحبقرانيه در بالاى نياوران در دامنهء تپههايى كه از شمال بر اين آبادى مشرفاند ساخته شده . قسمت جنوبى صاحبقرانيه در تابستان چندان براى سكونت خوب نيست زيرا كه باغهاى آن كه روبه سوى دشت دارد نمىتواند درست جلوى تابش آفتاب را بگيرد . به اين جهت تمام روز اشعهء بلامانع بر آن مىتابد .
در انتهاى ورودى صاحبقرانيه به طرف مغرب ، خيابان وسيعى است كه پس از عبور از آن به بناى كم ارتفاع منزل قراولان و نوكران مىرسيم . با گذشتن از زير طاقى به باغى مىرسيم كه نماى شمالى قصر به طرف آن است . موقعى كه من از حسنآباد به اين باغ رسيدم و سايهء درختان تنومند و حوضهاى محصور در گل را ديدم نفسى تازه كشيدم و از خنكى هواى آن احساس فرحى بىانداز كردم .
در اين طرف قصر صاحبقرانيه دو عمارت بسيار سادهء متوازى قرار دارد كه عمارتى كم ارتفاعتر آنها را به يكديگر متصل مىكند . اين عمارت وسطى تالار عظيمى در طبقهء اول دارد .
هامش
( 1 ) - آدمها و آيينها در ايران ، ص 201 - 200