در صورتى كه دو عمارت ديگر فقط مركب از تعداد زيادى اتاق است . منظرهء قصر در جهت جنوبى به شكلى ديگر است به اين معنى كه چون زمين شيب دارد ساختمانها طبيعتا روى بلندى ساخته شده است .
اندرون در قسمت شرقى و چسبيده به قصر است . يعنى در نزديكى در ورودى آشپزخانه و آبدارخانه .
اعليحضرت روزها غالبا اوقات خود را در زيرزمين خنك عمارت كه در زير تالار بزرگ قرار دارد مىگذراند و اين تالار را تنها براى پذيرايى رسمى و سلامهاى ايام عيد ساختهاند . اما گاه اگر هوا مساعد باشد شاه پس از صرف نهار به تالار مىآيد و در آنجا مىنشيند .
اندرون صاحبقرانيه يكى از بهترين اندرونهاى سلطنتى است و ظاهرا حرم شاه در اينجا از ساير اندرونيها راحتتر و خوشترند .
بالاتر از محلى كه ناصر الدين شاه عمارت حاليه را ساخته سابقا قصر فتحعليشاه قرار داشت كه ناصر الدين شاه آن را خراب كرده و قصر خود را به عوض آن درميان اين پارك وسيع بنا نمود .
قريب چهل منزل جدا جدا كه هر يك اقلا سه اتاق دارند براى زنان حرم ساخته و جلوى آن كه از همه بزرگتر است ايوان بزرگى ترتيب داده شده است . از اين منازل گذشته در طرف راست ، عمارت مجزايى است مخصوص به امينه اقدس و در طرف چپ نيز عمارتى ديگر مخصوص انيس الدوله كه ديوارى آنها را از منازل ساير اهل حرم جدا مىكند . عمارت انيس الدوله كه چند دستگاه است سابقا براى مهدعليا ، مادر شاه ، ساخته شده بود . » « 1 »
دونالد ويلبر « 2 » در كتاب باغهاى ايران مىنويسد :
« در قرن نوزدهم چندين باغ سلطنتى در شميرانات . . . واقع در شمال تهران احداث گرديد . در اين ناحيه محلهايى به نام قلهك و تجريش و سلطنتآباد و نياوران وجود داشت . پادشاهان و شاهزادگان در فصل تابستان از گرماى تهران به سايهء درختان تنومند و آب روان و شبهاى خنك كوهستان پناه مىبردند . اين قبيل نقاط در شميرانات فراوان يافت مىشود كه اظهار عقيده و نوشتن پيرامون آنها مقدور نيست . حتى ذكر نام تمام آنها نيز امكانپذير نمىباشد . مثلا سلطنتآباد كه در زمان ناصر الدين شاه آباد گرديد ، اكنون جزو تأسيسات نظامى است باغ فردوس ويران شده و كامرانيه را نيز ناديده مىگيريم .
هامش
( 1 ) - سه سال در دربار ايران ، ص 254 - 253
( 2 ) -Donald Wilber