مسعوديه يا عمارت ظل السلطان است . اين عمارت كه در خيابان اكباتان امروزى ، در ضلع جنوب غربى ميدان بهارستان ، واقع شده بخشى از باغ نظاميه بود كه در سال 1290 ( ه . ق . ) 1251 ( ه ش . ) توسط مسعود ميرزا ظل السلطان پسر ناصر الدين شاه خريدارى شد . مسعود ميرزا از اين پس به ايجاد چند عمارت جديد پرداخت . پيش از آنكه دربارهء ظل السلطان و عمارت مسعوديه سخن بگوييم بد نيست اندكى نيز به باغ نظاميه بپردازيم :
باغ نظاميه در جنوب ميدان بهارستان قرار داشت . هنگامى كه ميرزا آقا خان نورى ، صدراعظم بيگانهپرست و وطنفروش ، به صدارت رسيد ، عمارت و باغ بسيار بزرگى در خارج از شهر تهران و به سخن ديگر خارج از باروى شاه تهماسبى به نام نظاميه در سال 1270 ( ه . ق . ) برابر با 1232 ( ه ش . ) براى پسر خود نظامالملك ساخت . تكميل و تزئينات اين باغ سال تا سال 1273 ( ه ق . ) 1235 ( ه ش . ) طول كشيد . اين باغ به گفتهء يكى از نوادگان صدراعظم حدود پنجاه هكتار بود و تا حدود ميدان توپخانه امتداد داشت و از قنات احداثى خود ميرزا آقا خان نورى به نام قنات صدر مشروب مىشد . بعدها كه ميرزا آقا خان بهسبب خيانتهايش به ايران و خوش خدمتىاش به انگليس معزول و تبعيد گرديد ناچار شد تا بخشهايى از آن باغ را به فروش برساند . آنچه كه باقى ماند باغى بود كه محله نظاميه كنونى را در بر دارد و بعدها بخشى از آن را ظل السلطان خريد و عمارتهاى مسعوديه را در آن ساخت . « 1 »
هنريش بروگشن در جلد دوم سفرنامهء خود دربارهء باغ و عمارت نظاميه مىنويسد :
« تنها يك بار فرصت پيدا كرديم كه از قصور و عمارات معروف تهران به نام نظاميه كه در نزديكى دروازه شميران « 2 » قرار داشت بازديد كنيم اين قصور داراى باغ وسيعى است و درست روبهروى باغ بزرگ نگارستان كه در آغاز ورود خود به تهران در آن سكونت اختيار كرده بوديم قرار دارد . در فصل بهار و تابستان اين باغ مملو از انواع گل مىشود و يكى از تفريحگاهها و تفرج گاههاى بزرگ اهالى تهران بهشمار مىرود اين قصر و باغ متعلق به ميرزا آقاخان نورى
هامش
( 1 ) - باغ سردار . عبد الله انوار ، ص 38 در كتاب تهران ، ج 1
( 2 ) - همانگونه كه قبلا اشاره شد دروازه شميران در آن زمان يعنى تاريخى كه هنريش بروگشن در ايران بود در اول خيابان پامنار ، منشعب از خيابان چراغگاز يا چراغبرق سابق روبهروى قيصريه قديم قرار داشت . به گفته عبد الله مستوفى قيصريه نيز وقف مدرسه سپهسالار و بارانداز برنج مازندران بود كه از همهء شهر براى خريد به آنجا مىآمدند در زمان پهلوى ( اول ) قيصريه مبدل به مدرسه شد و اين عمل خلاف نيست . زيرا سپهسالار در وقفنامهء خود مدرسهاى براى اطفال گنجانده است كه از موقوفات مدرسه بايد ساخته و نگاهدارى شود و محل قيصريه هم يكى از محلهاى موقوفه است ( شرح زندگانى من ، ج 1 ، ص 356 ، يادداشت 1 ) نام اين مدرسه تا جايى كه نگارنده به ياد دارد در دههء 1320 سعدى بود .