شاه بهشمار مىآمده است . » « 1 »
« بارى گفتيم كه سرآمد و مركز تمام بيوتات و كارخانهء آدمسازى براى دستگاه دولت و محل امتحان و اختيار شاه از درجهء صحت عمل و لياقت رجال آيندهء مملكت خلوت شاه بود كه گذشته از رؤسا و كاركنان بيوتات پيشخدمتها و فراش خلوتها هم جزو آن بودند ، پيشخدمتى در درجه دوم از مشاغل نسبتا محترم بهشمار مىآمد . زيرا اين كار نردبان رياستهاى بزرگ و حكومتهاى ايالات و ولايات و حتى صدارت هم مىشد . اين از لوازم طرز استبداد است كه شاه وزرا و رؤسا و حكام را تا مىتواند از حولوحوش و عملهء خلوت خويش كه به حال آنها بيشتر شناسايى دارد انتخاب مىنمايد و اكثر آنها را بر برادران و اعمام خودهم مقدم مىدارد . » « 2 »
خزانه
« يكى ديگر از بزرگترين بيوتات سلطنتى كه در حقيقت كار آن جنبه دولتى داشت و مشترى آن زياد بود خزانهدارى يا به اصطلاح زمان وزارت خزانه بود . از دير زمان اين شغل با ضرابخانه توام بود و به خانواده معير الممالك تعلق داشت . حسين عليخان كه بالاخره به نظام الدوله هم ملقب شد و دوستعلى خانها و دوست محمد خانها همه خزانهدار و رئيس ضرابخانه و بلقب معير الممالكى هم ملقب بودهاند . دوست محمد خان خزانهدار آخرى داماد ناصر الدين شاه هم شد ولى بعد از پدرش چون خيلى آقازاده بار آمده و به دامادى شاه هم مغرور بود زير بار رجال دربارى نرفت . . . و چون مكنت بىحسابى از ميراث پدر داشت سرانجام راه مسافرت فرنگ را پيش گرفت و ميدان را براى رقيب يعنى على اصغر خان امين السلطان خالى شد و معير بىممالك شد . » « 3 »
يكى از ساختمانها و باغهاى معروف تهران كه پيش از اين از آن به نام باغ فردوس ياد كرديم از بناهاى پدر همين دوستعلى معير الممالك آخرى است . در اينجا بايد از خزانه اندرون هم ياد شود . « خزانه از زمان فتحعلى شاه دو قسمت شده و در اينوقت نيز به همان حال باقى بود . يكى از اين دو خزانه ، خزانهء جواهر و طلا بود كه در اين دوره هم يعنى دورهء ناصرى مثل زمان آقا محمد خان زير كليد و مهروموم شاه و به خزانهء اندرون معروف بود . شايد جز شخص شاه
هامش
( 1 ) - همان ، ص 389 - 390
( 2 ) - همان ، ص 390
( 3 ) - همان ، ص 391 ، نقل به اختصار