حرمخانهء ناصر الدين شاه
عبد الله مستوفى دربارهء حرمخانهء ناصر الدين شاه مىنويسد :
« محوطهاى كه ضلع جنوبى آن ديوار پشت تالار موزه و اتاقهاى برليان و باقى ديوار شمالى باغ گلستان و ضلع شرقى آن خيابان ناصر خسرو و ضلع شمالى آن خيابان در اندرون سابق كه تا آخر سر در الماسيه ختم مىشد و ضلع غربى آن از روبروى مسجد مادر شاه تا پشت خلوت كريمخانى امتداد پيدا مىكرد به حرمخانه ناصر الدين شاه تخصيص داشت . در اين محوطه عماراتى از قديم و جديد بود كه زنهاى زياد ناصر الدين شاه در آنها منزل داشتند و شايد بعضى از آنها از زمان آقا محمد خان و فتحعليشاه به يادگار مانده بوده است . ناصر الدين شاه براى ايجاد انضباط بيشترى در حرمخانه امر داد تمام عمارت كهنهء داخل اين محوط را بكوبند و در دورهء اين مكان پرعرض و طول حياطهاى تقريبا متحد الشكل براى خانمهاى حرمخانه بسازند و از تمام اين حياطها به محوطهاى كه در وسط باقى مىماند در باز كنند و در سمت جنوب اين محوطهء دوم ، نزديك به ديوار تالار موزه و باغ گلستان ، عمارتى براى خوابگاه شاه بنا نمايند كه اين عمارت مسكن شاه و حياطهاى اطراف منزل زنهاى او باشد . تاريخ اتمام اين بناها سال هزار و سيصد و در موقعى است كه شاه به سفر خراسان رفته بود . اين تاريخ ، تاريخ ساختمان حياطها است . عمارت خوابگاه بعدا ساخته شده و در [ سال ] 1306 ( ه . ق . ) خاتمه يافته است . دور عمارت خوابگاه استخرى داشته كه عمارت در جزيرهء آن واقع بوده است . استخر را بعدها و شايد در زمان مظفر الدين شاه پر كردهاند و خزانهء اندرون در زيرزمين اين عمارت بوده است . » « 1 »
عبد الله مستوفى در دنبالهء سخنش مىنويسد :
« عمارت خوابگاه همين است كه امروز مقر وزير دارائى و دفتر خصوصى او و دفتر رئيس كل دارايى امريكايى است اما حياطهاى ضلع شرقى و شمالى و غربى را تا محاذى عمارت
هامش
( 1 ) - شرح زندگانى من ، ج 1 ، ص 380 و نيز يادداشت 1 از همان صفحه .