باغ ايلخانى در زمان مظفر الدين شاه
قرضهاى دولت ايران به بانك استقراضى روس در زمان مظفر الدين شاه سبب شد كه بار ديگر باغ ايلخانى غصب شود . اين باغ مدتها در اختيار بانك استقراضى بود تا آنكه در انقلاب بلشويكى روسيه ، لنين از آن صرفنظر كرد و باز اين باغ به دست دولت ايران افتاد . اوايل حكومت پهلوى اول خوشبختانه باغ ايلخانى به بانك ملى سپرده شد و از فروش مداوم به اين و آن نجات يافت . در دورهء پهلوى دوم ، بناى بانك مركزى در شمال باغ به ساير ابنيهء آن اضافه شد .
اين باغ اكنون با بناهاى جديدى كه در آن ساخته شده ، يكى از بزرگترين مؤسسات اقتصادى ايران است .
خيابان باغ ايلخانى
خيابان فردوسى جنوبى پيش از اينكه علاء الدوله ناميده شود ، به خيابان باغ ايلخانى مشهور بود .
به اين ترتيب كه از محاذات بانك ملى تا چهار راه استانبول به واسطهء همجوارى با باغ ايلخانى خيابان باغ ايلخانى نام داشت . بعدها كه امين السلطان از كار بر كنار شد ، نام علاء الدوله به واسطهء وجود حد غربى باغ علاء الدوله در اين خيابان بر سرتاسر اين باغ اطلاق شد . « 1 » بعدها خيابان علاء الدوله را خيابان فردوسى ناميدند . بد نيست بدانيم كه باغ ايلخانى سالهاى سال از آب قنات مهرگرد مشروب مىشد .
باغ فردوس
يكى ديگر از باغها و ساختمانهايى كه در دورهء قاجار ساخته شد ، باغ فردوس و ساختمان آن است كه خوشبختانه بخشى از آن هنوز باقى است .
در اراضى محمديه در زمان محمد شاه قاجار دو كاخ ساخته شد . يكى در شمال به نام قصر محمديه كه از آن در دورهء محمد شاه ياد كرديم و ديگرى در جنوب . قصر محمديه كه بعدها يكسره از ميان رفت و اراضى آن هم به فروش رسيد . اما كاخ جنوبى هنوز هم برپاست . پايهء اين كاخ را حاجى ميرزا آغاسى ريخت و درختكارى آن با طرح حسنعلى ميرزا حاكم تهران كه چنارهاى امروزى باغ يادگار اوست ، به اجرا درآمد .
پس از فوت محمد شاه در سال 1264 ( ه . ق . ) ناصرالدين شاه اراضى اطراف اين باغ را از
هامش
( 1 ) - همان ، ص 76 .