خطوطى اسليمى كشيده شده . در جلو اين طاقنماها پردهء زنبورى سبزى كشيده و دور طاقنماها گچبرى به رنگ سبز و طلايى شده بود . اين طاقنماها مخصوص حرمخانهء مباركه است .
در ميان اين دو قسمت ، باز رديفى از پنجرهها بود كه جلو آن پرده كشيده شده و در مقابل آنها طاقنماى بزرگى بود كه قدرى شباهت به تالار پذيرايى داشت و به ارتفاع دو مرتبه بود . اين طاقنما مخصوص دختر شاه است .
گويا محض اينكه نقشهء بنا از جهت كثرت قيد ، در قرينه به كلى يك رنگ نباشد ، مدخل طاقنما در همه جا به يك عرض نبود و عريضترين آنها نزديك به بيست و پنج پا عرض داشت .
طاق آنها از سى الى چهل پا ارتفاع داشت . چون اين طاقنماها در خود ديوار كنده شده است ، از تماشاى آنها معلوم مىشود كه بنا چقدر بادوام است و ديوارهاى بنا ، در سطح زمين قريب پنجاه پا ضخامن دارد و همين امر اسباب مزيد عظمت اين بناى حيرتانگيز است .
اگر اين تكيه را به طرز آمفى تئاترهاى زمان قديم از مرمر مىساختند ، خيلى تعريف به هم مىرساند و از حيث شكوه و لطف از آنها كمتر نمىشد ، فى الواقع مصالح در معمارى ، خيلى دخيل است . تركيب اطاقها طورى است كه در آنها استحكام و قشنگى با يكديگر توأم است . . .
در ايران طاقزنى يكى از خصايص و استادىهاى معمارى است .
در مركز تكيه ، سكوى مدورى هست كه از زمين به قدر سه پا ارتفاع دارد و دو پله در آن به كار رفته . در يك طرف بنا ، وصل به ديوار ، منبرى هست از مرمر سفيد .
به زودى من ديدم كه در مقابل تماشاى جمعيت ، تفاصيل معمارى عظمتى ندارد . تمام دايرهء تكيه ، به استثناى راه تنگى كه براى بالا رفتن بر روى سكوى ميانى باقى گذارده بودند ، سرتاسر پر بود از آدم . . . » « 1 »
مادام كارلاسرنا نيز در سفرنامهاش دربارهء تكيه دولت مىنويسد :
« ناصر الدين شاه بعد از مراجعت از اروپا ، دستور داد تكيهاى به سبك تازه و متصل به كاخ بنا كنند . ساختمان جديد از لحاظ وسعت و ابعاد قابل توجهش ، بناى عظيمى است . قسمت بيرونى آن از آجر است و داخل آن شكل يك سيرك وسيع را دارد كه دورتادور آن جايگاههاى مخصوصى با اندازههاى مختلف ، ولى نه در روبرو و يا همه در يك سطح ساخته شده است .
مجموعهء آن يك سبك جديد است كه به نظر مىرسد دست تصادف بيشتر از ذوق و سليقهء
هامش
( 1 ) - ايران و ايرانيان ، خاطرات سفرنامهء ساموئل گرين ويلر بنجامين ، نخستين سفير ايالات متحدهء آمريكا در ايران ، به اهتمام رحيم رضازاده ملك ، ص 439 - 444 نقل به اختصار ، سال 1363 .