« در زمانى كه محمد شاه ناخوش و عليل بوده ميرزا آقا خان با جهان خانم مهدعليا [ مادر ناصر الدين شاه ] روابط سرى پيدا مىكند . حاجى ميرزا آغاسى صدراعظم وقت از روابط او با خانم مطلع مىگردد و براى آنكه صورت ظاهر پرده عفاف حرم شاه را ندارد ، منتظر فرصت شده است .
روزى به حاجى ميرزا آغاسى خبر مىدهند كه ميرزا آقا خان شبها بعد از نصف شب با لباس مبدل از سفارت انگليس بيرون مىآيد . حاجى جمعى را دوروبر سفارت براى توقيف او مأمور مىكند يك شب همين كه از سفارت بيرون مىآيد ، دستگيرش مىكنند و با همان لباس عوضى به منزل جناب حاجى مىكشانندش .
منزلهاى حاجى ميرزا آغاسى درست همين نقطهايست كه امروز كاخ دادگسترى بنا شده است . خانههاى مزبور كه عبارت از بيرونى و اندرونى ، تكيهء بزرگ دو طبقه براى عزادارى ، اصطبلهاى مفصل براى اسب و قاطر و شتر ، انبارهاى عليق و غله بود تا زمان مظفرالدين شاه دست نخورده باقى مانده بود . اين همان خانهايست كه بعد از حاجى ميرزا آغاسى ميرزا تقى خان اميركبير در آنجا منزل كرد . حاجى ميرزا آغاسى ، ميرزا آقا خان را در طويله محبوس و فرداى آن روز در حضور امناء و اركان دولت پاهايش را به جرم جاسوسى فلك مىكنند ، چوب مفصلى مىزنند و به كاشان تبعيدش مىكنند . » « 1 »
رضا قلى خان هدايت در جلد دهم روضة الصفا دربارهء اين تكيه قديمى مىنويسد :
« در اين ايام در تكيهء دولتى متعلق به منزل جناب جلالتماب اتابك اعظم امير نظام [ ميرزا تقى خان اميركبير ] كه آن را پنجاه و دو ذرع طول و سى و دو ذرع عرض مشتمل است بر حجرات تحتانى و فوقانى بر ستون بلند عماد آن ضميمه است . روزها مجلس تعزيه و اسباب سوگوارى . . . » « 2 »
اما تكيهء دولت معروف كه شرح آن در زير خواهد آمد موضوع بحث ماست ، در ضلع جنوب شرقى ارگ قرار داشت و انبار ، كه زندان مقصرين و گناهكاران بود به اين تكيه منتهى مىگشت .
در نقشهء دارالخلافه طهران سال 1309 ( ه . ق ) عبد الغفار نيز جاى اين تكيه به روشنى معلوم شده است .
در سال 1286 ( ه . ق ) برابر با 1248 ( ه ش ) و 1869 ( م . ) به دستور ناصر الدين شاه و مباشرت
هامش
( 1 ) - سياستگذاران دورهء قاجار ، خان ملك ساسانى ، ج 1 ، ص 13 - 15 .
( 2 ) - نقل از كتاب شرح حال رجال ايران ، مهدى بامداد ، ج 1 ، ص 220 .