آن شخص مداد را به دهان برده فقط خطى به روى نقشه من اضافه كرد . يعنى يكى از خطوط مرا كه بايستى منحرف كشيده باشم و متوازى كشيده بودم منحرف كشيده و بياض و مداد را به من اعاده داده و با لبانى متبسم گفت : آقا حالا نظاره نما .
بنده قدرى دقت كردم ديدم كه حق به جانب اوست . از گفتار خود خجل شدم و ادب گشتم و با كمال ملايمت عذر تغيّر و تقصير خود را خواستم و از او سؤال كردم علم مناظر و مرايا را در پيش كدام استاد ياد گرفتهايد كه به اين خوبى غلط مرا تصحيح نموديد ؟
جواب گفت كه از اين علم بىخبر هستم ، سهل است سواد هم ندارم . فقط چشم من به من حكم كرد كه كار شما و نقش شما خوب به عمل آمده باشد . واقعا از اين همه هوش و هنر بعضى افراد ايرانى بىنهايت شادمان شدم و باز هم در موضوع تشددى كه به او كردم تأسف نمودم . او را اصرار تمام من و رفيقم را براى شام به منزل خود دعوت نمود و « قونويت » پلو به ما داد ( قونويت از نوع كلم قمرى است و غالب اهالى قم به اشكال مختلف با آن غذا درست مىكنند ) مرحوم ميرزا حسن خان منشى اسرار و بنده دعوت او را قبول نموده و بعد از نماز در آستانه حضرت معصومه ( ع ) به هدايت پسر آن شخص به خانهء او رفتيم . معلوم شد نام اين شخص « استاد حسن معمار » است و در اين هنر و صنعت داراى علم طبيعى و خداداده است ، چنان كه مشكلترين بناها را ترسيم و ساخته و در فن معمارى و مهندسى و ساختن پلهاى مختلف و منارها كه از دو طرف پله صعودى و نزولى داشته باشد ، استاد زمان خودش است .
آن شب هرقدر در اين فنون از او سوال كرده و نقشهها كشيدم ، اين شخص عامى با اندك تفكرى عملا جوابهاى صحيح داد كه من مبهوت ماندم . فرداى آن شب ما را به تماشاى كاروانسرايى كه از افكار خودش بود و ساخته بود برد . واقعا اسباب تعجب من شد كه خداوند چه هوش و كياستى به او داده است .
افسوسى كه هست اين است كه پس از مراجعت از قم ، مرحوم سپهسالار به خيال ساختن عمارات بهارستان و مسجد افتاد و طراحى و ساختن آن بناها به من رجوع گشت و من همين استاد حسن را جهت همكارى از قم به تهران آوردم و مرحوم ميرزا حسن خان منشى اسرار هم همراهى نمود و شهريه و انعام دادند و ساختن اين بناها را از مسجد ناصرى [ سپهسالار ] و عمارات بهارستان به من و به او رجوع كردند و من مثل مهندس طراح فقط در ساختن آن بنا نظارت مىكردم .
مرحوم آقا وجيه سپهسالار ثانى كه طرف توجه سپهسالار بود براى اينكه ده يك از معماران
سرگذشت تهران ( فارسى ) — صفحة 225
مساهمون: حسين شهيدى مازندرانى
ص٢٢٥