خيلى قرب جوار پيدا نكند نمىتواند شهر را ببيند . اطراف شهر يك حصار مانند حصارهايى كه در پيرامون ساير شهرهاى ايران است كشيده شده و خندقى هم در پاى حصار وجود دارد و از دوازده دروازه وارد شهر تهران مىشوند .
دروازههاى واقع در شمال و مشرق عبارت است از دروازهء بهجتآباد و دروازه دولت و دروازه شميران و در بين مشرق و جنوب دروازههاى دوشانتپه ، دولاب ، مشهد و بين جنوب و مغرب دروازههاى شاه عبد العظيم ، غار ، نو و بين مغرب و شمال دروازههاى گمرك ، قزوين و اسبدوانى « 1 » واقع شده است .
بايد متوجه بود كه نام اين دروازهها متناسب با شهرها و اماكنى است كه جادهء دروازه به آنها وصل مىشود و يا مربوط به آبادىها و باغهايى است كه جاده دروازه بدانها مربوط مىگردد .
دروازه « دوشانتپه » از آن جهت به اين نام خوانده مىشود كه به تپه دوشان منتهى مىگردد و دوشان در زبان تركى خرگوش مىباشد و سابقا و هماكنون در آن تپه خرگوش صيد مىكنند .
در طرف شمال تهران باغها و آبادىهاى زياد واقع شده كه بعضى از آنها مانند بهجتآباد و يوسفآباد بيرون حصار شهر و در فاصله قليلى از شهر است و برخى مانند قلهك و تجريش تا شهر پنج شش ميل فاصله دارد . . . وقتى كه من وارد تهران شدم مشغول اتمام راهآهنى بودند كه از تهران به حضرت عبد العظيم كشيده مىشد و حضرت عبد العظيم كه در جنوب تهران است يكى از اماكن متبركه مىباشد و مكان مقدس آن بست است ، يعنى اگر محبوسى وارد آن مكان شد ديگر نمىتوانند او را از آنجا خارج نمايند .
راجع به راهآهنى كه بايد از تهران به حضرت عبد العظيم كشيده شود در تهران خيلى اميدوارى وجود داشت و انتظار كشيدند كه راهآهن مزبور از حضرت عبد العظيم تجاوز نمايد و به طرف جنوب برود و تهران را به اصفهان و شيراز و بوشهر متصل نمايد . در پائيز سال 1888 ميلادى كه من از جنوب ايران به تهران آمدم كه به وطن خود مراجعت نمايم ديدم كه راهآهن تهران و حضرت عبد العظيم به كار افتاده و هر روز ده قطار در خط مزبور حركت مىكرد . ولى اين دورهء رونق و رواج زياد طول نكشيد و هنوز سال تمام نشده مردم ريختند و بعضى از مؤسسات راهآهن را خراب كردند و واگونها را شكستند ، زيرا يك نفر هنگام حركت قطار مىخواست سوار آن شود و زير قطار رفته بود . . . در تهران عمارات و عمارات تاريخى جالب توجه كم است و عمارت تاريخى بجز ابنيه خارج شهر مثل برج طغرل و خرابههاى رى ندارد ، براى اينكه تهران
هامش
( 1 ) - منظور دروازهء باغشاه است .