در وسط اين ميدان حوض بزرگى احداث شده و اطراف حوض پايههاى چراغگاز را نصب كردهاند و شبها ميدان را روشن مىكند و در جنوب ميدان ارك روى يك مصطبه كوچك توپ بزرگى قرار دادهاند كه از يادگارهاى نظامى ايران است و درهمين ميدان ارك زندان ايران ، موسوم به انبار قرار گرفته و محبوسين را در آنجا نگاه مىدارند . حال اگر در امتداد جنوب از ارك خارج شويم وارد يك خيابان كوچك مىشويم كه ما را به سبزهميدان مىرساند . سبزهميدان ، ميدان كوچكى است كه اطراف آن دكانهاى ساعتسازى و توتونفروشى قرار گرفته و قسمتى از كسبه آن ارمنى هستند و اگر از سبزهميدان به طرف جنوب برويم به بازار كلاهدوزان مىرسيم و قيمت كلاه در اين بازار سه يا چهار قران است . مگر اينكه بخواهيم كلاهى از پوست بره خريدارى كنيم كه در آن صورت بايد سه تومان يا چهار تومان قيمتش را بپردازيم . بعد از عبور از بازار كوچك كلاهدوزان وارد بازار كفاشان مىشويم و اگر به همان ترتيب حركت خود را به طرف جنوب ادامه بدهيم بالاخره به دروازه شاه عبد العظيم خواهيم رسيد .
اما بازار تهران كه از صبح تا شام كاروانهاى شتر و اسب و قاطر غير از مردم از آن عبور مىكنند عبارت از يك كوچهء مسقف است كه نظير آن نه فقط در ساير شهرهاى ايران ، بلكه در تمام شهرهاى مشرقزمين ديده مىشود و از هر نوع متاعى مىتوان در آن يافت و هنگامى كه انسان از اين بازارها عبور مىنمايد عطر انواع كالاها و خوراكيها و عطرهاى مشرقزمينى و ادويه خوراكى كه با هم مخلوط شده يك نوع رايحهء لذتبخش و مخصوص را بوجود آورده كه تا انسان خود استشمام نكند نمىتواند به چگونگى آن پى ببرد .
بازار تهران به چندرشته تقسيم مىشود و هر يك نامى دارد و اگر ما بعد از عبور از بازار كفاشها به طروف مشرق برويم وارد بازار زينسازها خواهيم شد كه انواع زينها و دهانهها و كيفهاى چرمى را براى مسافرت مىسازند و مىدوزند و اگر از آنجا هم به طرف مشرق برويم وارد بازار دنبالهء خندق [ بازار خندق ] خواهيم شد و هرگاه بازار مزبور را پيش بگيريم و به طرف شمال برويم وارد خيابانى مىشويم كه به موازات خيابان ارك است كه از آن عبور كرده برويم و به طرف شمال مىرود . [ خيابان ناصريه ، ناصر خسرو ] .
در اين خيابان سه عمارت جالب توجه وجود دارد ، اول عمارت شمس العماره در آغاز خيابان ، دوم عمارت دار الفنون در وسط و سوم عمارت تلگرافخانه در شمال خيابان مزبور . . .
هرگاه از عمارت تلگرافخانه به طرف بالا برويم باز وارد ميدان توپخانه خواهيم شد . . . از ميدان توپخانه خيابان باريكى به موازات خيابان علاء الدوله به طرف شمال مىرود و در طرف
سرگذشت تهران ( فارسى ) — صفحة 214
مساهمون: حسين شهيدى مازندرانى
ص٢١٤