راست اين خيابان باغ زيبايى وجود دارد كه موسوم به باغ لالهزار است و صاحب آن باغ رضا قلى خان للهباشى مىباشد . . . و حال اگر ما خيابان باريك مزبور را به طرف شمال ادامه دهيم وارد خيابان ديگرى مىشويم كه از مشرق به مغرب مىرود و اگر در امتداد خيابان اخير به طرف مغرب روانه شويم مجددا به سفارت انگليس واقع در بالاى خيابان علاء الدوله خواهيم رسيد .
. . . در سمت شمال غربى ميدان توپخانه ميدان وسيعى است كه به نام ميدان مشق خوانده مىشود و اين اسم بامسمايى است ، زيرا ميدان مزبور براى تمرينات نظامى و رژه و سان نظامىها مناسبت دارد . . . » « 1 »
ورود چراغگاز و چراغبرق به تهران
پيش از برقرارى چراغگاز در تهران ، ادارهاى به نام ادارهء روشنايى وجود داشت كه وابسته به ادارهء بلديه - شهردارى - بود و مسئول افروختن دويست شعلهء چراغنفتى در ميدان توپخانه و خيابان باب همايون و ارگ بود . « 2 »
اعتماد السلطنه در روزنامهء خاطرات خود دربارهء چراغگاز مىنويسد :
پنجشنبه 11 ذىالقعدة ، سنهء 1298 قمرى : « از اتفاقات امروز اينكه چراغگاز بايد مفتوح شود و شاه در افتتاح حضور بههم رسانند .
چراغ مفتوح شد . تشريفات فراهم آمد . شاه نرفت . تفصيل اين است : در سفر دوم فرنگ شاه ميل كردند در تهران ايجاد چراغگاز بشود به سبك فرنگستان . اما از كيسه خود خرج نفرمايند .
بنا شد ثلثى از مخارج را سپهسالار بدهد . [ منظور حاج ميرزا حسين خان سپهسالار است . ] ثلث ديگر را امين الملك ، [ منظور ميرزا على خان امين الملك ، امين الدوله بعدى ] ثلثى شاه . امين الملك كه به بردن منفعت جزئى ، در پيدا كردن شخص موسوم به فابيوس بواتال خود را كنار كشيد . شاه بيست و چهار هزار تومان . سپهسالار بگفته خود هفتاد هزار تومان به دفعات مختلف . فابيوس هم وعده روشن كردن چراغ مذكور را دادند و از عهده برنيامد . بالاخره تأكيدات ، بلكه تهديدات تا روز افتتاح شنبه يازدهم مقرر شد . معتمد الملك كه از طرف سپهسالار حاكم خراسان مناسبت برادر و سمت وكالت دارد ، [ منظور از معتمد الملك ، يحيى خان مشير الدوله بعدى برادر
هامش
( 1 ) - يك سال در ميان ايرانيان ، ادوارد براون ، ترجمهء ذبيح اللّه منصورى ، كانون معرفت بىتاريخ ، ص 96 - 102 ، نقل به اختصار .
( 2 ) - تهران در گذشته و حال ، ص 343 ، به نقل از كتاب دارالخلافهء تهران ، ناصر نجمى .