مأمور مراقبت از در ورودى زنان شاهنشاه هستند ، به خوبى مورد محافظت قرار مىگيرند . . . در امتداد ديوار قصر فانوسهاى چوبى به رنگ سرخ و به شكل كاملا ابتدايى نصب شده است .
روشنايى آنها از طريق شمعهايى است كه در تهران ساخته مىشود ، در اول شب آنها را روشن مىكنند ولى چند ساعتى بيشتر دوام ندارد . چون صاحب كارخانه براى آنكه پول زيادترى به جيب بزند ، بهتدريج از قطر شمعها مىكاهد .
[ نويسنده در حاشيه كتاب مىافزايد : دو سال است كه چراغگاز و همچنين روشنايى برق به تهران آمده است . ]
در وسط باغى كه از چوب ، دورش را نرده كشيدهاند و درست در نزديكى قصر در كوچهاى جنبى ، درامتداد مقر شاه ، وزارت جنگ قرار دارد . اين نوع نردهكشى چند سال بيشتر نيست كه در تهران متداول شده است . سابقا مانند زندان دور ساختمانها را ديوار بلندى مىكشيدند . « 1 » . . .
از بالاى پشتبام يكى از مرتفعترين خانههاى تهران ، اگر به خط مستقيم دورنماى شهر را تماشا كنيم ، تعداد زيادى گنبد به رنگ خاكى و چند رديف پشتبام مسطح به همان رنگ و ديوارهاى يك نواخت كاهگلى را خواهيم ديد . در محلههاى قديمى ، خانهها بدون پيرايه و خالى از هرگونه تزئينى هستند . به غير از درهاى ورودى كه مزين به گل ميخهاى آهنى است ، همه چيز يكنواخت و بىرنگورو است .
قشنگترين ديوارها ، آنهايى هستند كه با آهك سفيدكارى شده يا به رنگ آبى رنگآميزى و با گچ سفيد گلهايى نيز به آن افزوده شده است . ( اين نوآورى ، رهآورد سفر اول شاه به اروپا است . يادداشت نويسنده در زير صفحه ) كليه درها از صبح تا شب باز مىماند و از زنگ در خبرى نيست . در قسمت ورودى خانه ، اتاقك قراول قرار دارد و در آستانهء خانه هر ايرانى يا اروپايى سرشناس ، حتما يكى دو نفر كشيك مىدهند . اينان سربازانى هستند كه معمولا حقوقشان به جيب فرمانده دسته ريخته مىشود . مأموران دولتى ، در مقابل پرداخت ماهى هفت قران و نيم مزد ، حق استفاده از يك قراول را دارند . اروپائيان هم همين قدر بايد بپردازند . اگر كسى كه آنان را استخدام مىكند ، اجازه بدهد ، مىتوانند به هر نوع كسب و كار بپردازند .
در ورودى خانهها يك قسمت مرموزى [ وجود ] دارد . معمولا خانهها يك طبقه است و هيچ پنجرهاى به سوى كوچه باز نمىشود . نور اتاقها هم از سمت حياط تأمين مىگردد . در تابستانها از پشتبامهاى مسطح بهعنوان مهتابى ، براى خوابيدن در هواى آزاد استفاده مىشود . بعضى از
هامش
( 1 ) - همان ، ص 61 - 62 ، نقل به اختصار .