يادداشتهاى مادام كارلاسرنا دربارهء تهران عصر ناصرى
يكى از جهانگردانى كه از ايران ديدن كرد ، مادام كارلاسرناى « 1 » ايتاليايى بود كه دربارهء سفر خود به ايران كتابهايى نوشت با عنوان يك زن اروپايى در ايران و انسانها و چيزها در ايران كه بعدها با نام آدمها و آيينها در ايران « 2 » » به زبان فارسى ترجمه و منتشر شد . مادام كارلاسرنا اين كتاب را بنا بر رسم زمان به پيشگاه هومبرت اول ، پادشاه ايتاليا « 3 » ، كه به گواهى تاريخنويسان نمونهاى از يك شاه خوب مشروطهخواه بود هديه كرده است . اين جهانگرد ايتاليايى بين سالهاى 1878 تا 1877 ( م . ) برابر با 1294 - 1295 ( ه . ق ) به ايران آمد و مطالبى كه در سفرنامهء خود نوشته است . به ويژه دربارهء وقايع تاريخى دوران ناصرالدين شاه ، از چنان بار تازگى و مايهء سنديتى برخوردار است كه محققين ايرانى و خارجى همواره به آن استناد مىجويند . آنچه كه اين سفرنامه را از سفرنامهء ديگر جهانگردان ممتاز مىسازد آن است كه وى منحصرا براى ديدن و شنيدن ، يافتن و آنگاه نوشتن ، رنج سفر در آن روزگار پرخطر را بر خود هموار كرده است .
همچنين پرداختن وى به خلقيات و آداب و رسوم ايرانى ، به ويژه دربارهء مسائل مربوط به زنان ، خصوصيات اخلاقى ، نحوهء زندگى و طرز آداب معاشرت آنها قابل تأمل است . اين بانوى ايتاليايى كه با دقت و ظرافت بسيار در فرهنگ ايرانى به موشكافى پرداخته ، نخستين و تنها زن نويسندهء خارجى است كه توانسته حتى تا داخل حمامهاى عمومى و خلوت اندرونىهاى زنان ايران نيز راه يابد و مجالس بزم و عيش و سرور و همچنين تعزيه و تدفين و ترحيم را از نزديك ببيند . از اين روست كه پروفسور هانرى ماسه ، دانشمند ايرانشناس فقيد فرانسوى ، در اثر معروف خود معتقدات و آداب ايرانى « 4 » ، بيش از بيست و شش بار به يادداشتهاى مادام كارلاسرنا
هامش
( 1 ) .Mme Carla Serena( 2 ) .Hommes et Choses en perse( 3 ) .Humbert ler .( 4 ) - اين كتاب با ترجمهء دكتر مهدى روشنضمير در دو جلد به همت انتشارات دانشگاه تبريز به چاپ رسيده است . م .