سركوشكى شگفت و باغى جوان ، رشك روضهء رضوان ، اشتمال دارد . « 1 » »
اعتماد السلطنه نيز در روزنامهء خاطرات خود مىنويسد :
« دوشنبه 14 ربيع الثانى سنهء 1303 قمرى امروز شاه در عمارت جلاليه كه نصرتآباد قديم است ، مهمان ظلالسلطان هستند . اين عمارت در وسط باغى است ، بلافاصله پس از خندق شهر و طرف شمالىغربى طهران . البته شاهزاده پنجاه هزار تومان مخارج آن كرده . . . « 2 » »
بارى امر نظافت شهر تهران به عهدهء عدهاى بود كه آنها را به مناسبت كارشان در زبان محاوره احتساب مىگفتند . يعنى در حقيقت عمل و عامل را به يك نام مىخواندند . و نخستين كسى كه با اين عنوان از وى در كتابهاى دورهء ناصرى نام برده شده ، ميرزا محمود خان كاشانى ، عموى فرخ خان امين الدوله ، است كه در آغاز احتساب آقاسى لقب داشت و سپس به لقب احتساب الملك ملقب شد . در سال 1281 ( ه . ق ) چراغعلى خان سراج الملك به رياست احتساب تهران منصوب شد . « 3 »
از ديگر كسانى كه به امور بلدى تهرانى مأمور شدند ، يكى محمد حسن خان صنيع الدوله - اعتماد السلطنهء بعدى - است و ديگرى ميرزا عباس خان ، پسر ميرزا رضاى مهندسباشى .
در مرآة البلدان آمده است :
« محمد حسن خان صنيع الدوله - اعتماد السلطنه - در سال 1290 ( ه . ق ) به لقب و منصب مقدم السفرايى سرافراز آمده ادارهء عمارت عاليات و باغات مباركات را با عملهء احتساب به او واگذار فرمودند و دستخط جهانمطاع مبارك از قرار شرح ذيل شرف صدور يافت :
محمد حسن خان صنيع الدوله كه برآوردهء تربيت و عنايت ماست و در مدت خدمات حضور همايون كفايت و صداقت او را آزمودهايم . در هذه السنه تخاقوىئيل و مابعدها علاوه بر خدمات سابقه از قرار تفصيل خدمات ادارهء باغات ديوانى را به عهدهء كفايت او مرجوع فرموديم : عمارت و باغ نگارستان ، عمارت و باغ لالهزار ، باغ وحوش و طيور ، عمارت و باغ ايلخانى ، عمارت و باغ سلطنتآباد ، عمارت و باغ اقدسيه ، عمارات و باغات نياوران ، باغ مرحومهء مهدعليا در نياوران ، خيابان بزرگ نياوران ، عمارت ناهارخورى دربند ، خيابان باب همايون ، خيابان سمت دروازهء شميران و جلوخانهء اعتضاد الدوله ، عمارت و باغ كن ، باغ و
هامش
( 1 ) - المآثر و الآثار ، ص 120 .
( 2 ) - روزنامهء خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 403 .
( 3 ) - تاريخ مؤسسات تمدنى جديد در ايران ، ج 2 ، ص 130 .