واگون اسبى
واگون اسبى يا ترامواى اسبى را يك كمپانى بلژيكى در اواخر سلطنت ناصر الدين شاه ، براى رفت و آمد اهالى دار الخلافهء تهران در اين شهر به كار انداخت . اين واگون برروى ريلهايى كه بر سطح زمين نصب شده بود به وسيله دو تا چهار اسب كشيده مىشد و تقريبا بيشتر خيابانهاى اصلى شهر را به هم متصل مىكرد . هر واگن سه كوپهء مجزا داشت . كوپه اصلى با جدار و حفاظ مخصوص به خانمها تعلق داشت و دو كوپهء طرفين كه بدون جدار ولى مسقف بود اختصاص به مشتريان مرد داشت بر نيمكتهايى كه در دو طرف قرار داشت ، مىنشستند . اين كمپانى در خيابان باغوحش و سپس ماشينخانه - اكباتان فعلى - ايستگاهى جهت واگنها و طويلهء اسبان داير كرده بود و هر روز صبح واگنها را از ماشينخانه خارج كرده به ميدان توپخانه مىآوردند و پس از سوار كردن مسافر از آنجا به خيابانهاى لالهزار ، ناصريه - ناصر خسرو - چهارراه حسنآباد تا دروازهء قزوين و از خيابان چراغ برق تا سهراه امين حضور تا گار ماشين - خيابان رى - را طى مىكرد . خدمه اين وسيله نقليه عبارت بود از يك واگنچى كه ترمز واگن و به حركت درآوردن واگن در اختيار او بود و يك بليطفروش كه هنگام ورود مسافر به واگن به او بليط مىفروخت و پولش را كه چند دينارى بود ، دريافت مىكرد . علاوه بر اينها مميزى هم بر سر دو راهىها بود كه بليطها را كنترل و پاره مىكرد . هر واگن كه به آخر خط مىرسيد ، واگنچى اسبها را از جلو باز كرده ، به عقب واگن مىبست و خط رفته را دوباره باز مىگشت و به ميدان توپخانه كه مىرسيد ، اسبهاى خسته را با اسبهاى تازه نفس عوض مىكرد .
واگن اسبى به اندازهاى كم سرعت بود كه مردم در حال حركت هم مىتوانستند سوار يا پياده شوند و اغلب در فصل زمستان اتفاق مىافتاد كه به علت يخبندان و لغزنده بودن زمين ، واگونها از خط خارج مىشد و مسافران براى گذاشتن واگن بر روى خط پياده مىشدند و به كمك واگنچى ، واگن را دوباره روى خط مىگذاشتند و سپس به حركت خود ادامه مىدادند .
خط اين واگنها را دو ريل باريك و كم عرض به فاصلهء يك متر تشكيل داده بود كه سطح ميانشان را با قلوهسنگهاى رودخانهاى فرش كرده و درست آن را همسطح خيابان ساخته بودند .
زيرا اين ريل چهار چرخ نزديك به هم تعبيه شده بود كه گردش و انحناى ريل در سر پيچها آسان مىنمود البته همه اينها به شرطى بود كه تعداد مسافران و حتى وزن آنها در ايوانهاى هر واگن به يك اندازه باشد و از آنجا كه مردم اغلب در يك ايوان آن جمع مىشدند ، سمت سبك واگن بالا